Οπτική Δοκιμασία Θεωρίας του Νου [VTTM-22]

Περιγραφή Δοκιμασίας

Η Οπτική Δοκιμασία Θεωρίας του Νου (Visual Theory of Mind Test – VTTM-22) αποτελεί ένα νευροψυχολογικό εργαλείο αξιολόγησης της ικανότητας κατανόησης και απόδοσης νοητικών καταστάσεων σε άλλα άτομα. Η δοκιμασία βασίζεται σε οπτικές ιστορίες, οι οποίες παρουσιάζονται σε 22 καρτέλες μεγέθους Α3 και περιλαμβάνουν σύντομες κοινωνικές καταστάσεις.

Ο εξεταζόμενος καλείται, αφού παρατηρήσει κάθε ιστορία, να επιλέξει μεταξύ δύο ή τριών πιθανών εκδοχών εκείνη που θεωρεί ότι ολοκληρώνει πιο λογικά την ιστορία. Η επιλογή απαιτεί την κατανόηση των σκέψεων, των πεποιθήσεων, των επιθυμιών ή των προθέσεων των χαρακτήρων.

Η δοκιμασία περιλαμβάνει διαφορετικές κατηγορίες ιστοριών. Τέσσερις ιστορίες αξιολογούν Θεωρία του Νου πρώτου επιπέδου, δηλαδή την ικανότητα κατανόησης ότι ένα άλλο άτομο μπορεί να έχει μια λανθασμένη πεποίθηση για μια κατάσταση. Έξι ιστορίες εξετάζουν την απόδοση πρόθεσης, δηλαδή την ικανότητα κατανόησης του τι σκοπεύει να κάνει ο πρωταγωνιστής. Έξι ιστορίες αξιολογούν την απόδοση επιθυμίας, δηλαδή την κατανόηση του τι θα ήθελε να κάνει ένα άτομο αφού αντιληφθεί την επιθυμία κάποιου άλλου προσώπου. Οι υπόλοιπες έξι ιστορίες αποτελούν ιστορίες ελέγχου, στις οποίες απαιτείται κατανόηση της εξέλιξης μιας ιστορίας χωρίς αναφορά σε νοητικές καταστάσεις.

Στόχος

Ο βασικός στόχος της VTTM-22 είναι η αξιολόγηση της Θεωρίας του Νου (Theory of Mind), δηλαδή της ικανότητας του ατόμου να αποδίδει σε άλλους ανθρώπους νοητικές καταστάσεις, όπως πεποιθήσεις, προθέσεις και επιθυμίες.

Η δοκιμασία επιτρέπει τη διερεύνηση κοινωνικογνωστικών λειτουργιών που σχετίζονται με την κατανόηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς και της κοινωνικής αλληλεπίδρασης.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η ανάλυση της VTTM-22 βασίζεται στον αριθμό των σωστών απαντήσεων που δίνει ο εξεταζόμενος σε κάθε ιστορία. Παράλληλα εξετάζεται η επίδοση στις επιμέρους κατηγορίες ιστοριών, ώστε να αποτυπωθούν διαφορετικές διαστάσεις της ικανότητας νοηματοδότησης.

Η δοκιμασία έχει χρησιμοποιηθεί για τη διαφοροποίηση ατόμων με ψυχιατρικές ή νευρολογικές διαταραχές από υγιείς συμμετέχοντες. Ειδικότερα, έχει αναφερθεί διαφοροποίηση στην επίδοση ασθενών με σχιζοφρένεια και μετωπιαία άνοια, κυρίως σε ιστορίες που απαιτούν κατανόηση λανθασμένων πεποιθήσεων (Θεωρία του Νου πρώτου επιπέδου).

Τα αποτελέσματα μπορούν να εξεταστούν σε σχέση με δημογραφικούς και γνωστικούς παράγοντες, όπως η ηλικία, το φύλο και το επίπεδο εκπαίδευσης.

Βαθμονόμηση

Η βαθμολόγηση πραγματοποιείται με βάση τον αριθμό των ορθών απαντήσεων στις 22 ιστορίες. Υπολογίζεται τόσο η συνολική επίδοση όσο και οι επιμέρους βαθμολογίες ανά κατηγορία:

Θεωρία του Νου πρώτου επιπέδου
Απόδοση πρόθεσης
Απόδοση επιθυμίας
Ιστορίες ελέγχου χωρίς απαίτηση νοητικής απόδοσης

Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν καλύτερη ικανότητα κατανόησης και απόδοσης νοητικών καταστάσεων στους άλλους.

Ψυχομετρική Αξιολόγηση

Η VTTM-22 έχει χρησιμοποιηθεί σε πληθυσμούς με ψυχιατρικές και νευρολογικές διαταραχές για τη διερεύνηση κοινωνικογνωστικών δυσκολιών. Η εγκυρότητα της δοκιμασίας έχει εξεταστεί μέσω της ικανότητάς της να διαφοροποιεί κλινικούς πληθυσμούς από υγιείς συμμετέχοντες.

Η επίδοση στη δοκιμασία έχει συσχετιστεί ιδιαίτερα με την ικανότητα κατανόησης πεποιθήσεων και νοητικών καταστάσεων άλλων ατόμων.

Εφαρμογές

Η VTTM-22 μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε κλινικά και ερευνητικά πλαίσια για την αξιολόγηση κοινωνικογνωστικών λειτουργιών σε άτομα με:

σχιζοφρένεια,
νευροεκφυλιστικές διαταραχές,
διαταραχές που επηρεάζουν την κοινωνική αντίληψη,
νευροψυχολογικές δυσκολίες.

Παράλληλα, μπορεί να αξιοποιηθεί σε έρευνες που εξετάζουν τη σχέση μεταξύ Θεωρίας του Νου, κοινωνικής συμπεριφοράς και γνωστικής λειτουργίας.

Βιβλιογραφία

Giannakou, M., Kosmidis, M., Bozikas, V., Aretouli, E., & Fokas, K. (2007, July 4–7). Developing a Visual Test Examining Mentalizing Abilities for Psychiatric and Neurological Patients. Paper presented at the Mid-Year Meeting of International Neuropsychological Society, Bilbao, Spain.

Sarfati, Y., Hardy-Baylé, M. C., Nadel, J., Chevalier, J. F., & Widlocher, D. (1997). Attribution of mental states to others by schizophrenic patients. Cognitive Neuropsychiatry, 2, 1–17.