Ερωτηματολόγιο Γνωστικής Παρέμβασης [CIQ-20]

Περιγραφή Κλίμακας

Το Cognitive Intervention Questionnaire (CIQ-20) είναι ένα ψυχομετρικό εργαλείο αυτοαναφοράς που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας γνωστικών παρεμβάσεων σε ενήλικες και ειδικούς πληθυσμούς. Στόχος του είναι η καταγραφή των αντιλαμβανόμενων αλλαγών που παρουσιάζονται σε βασικές γνωστικές λειτουργίες μετά την εφαρμογή εκπαιδευτικών, θεραπευτικών ή προγραμμάτων γνωστικής ενδυνάμωσης. Το ερωτηματολόγιο αξιολογεί τομείς όπως η μνήμη, η προσοχή, η επίλυση προβλημάτων και η ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών, επιτρέποντας τη συστηματική αποτύπωση της γνωστικής προόδου των συμμετεχόντων.

Το CIQ-20 χρησιμοποιείται σε ερευνητικά πρωτόκολλα γνωστικής αποκατάστασης, νευροψυχολογίας, εκπαίδευσης και ψυχικής υγείας, καθώς και στην αξιολόγηση παρεμβάσεων που εφαρμόζονται σε άτομα με ήπιες γνωστικές δυσκολίες, νευρολογικές διαταραχές ή φυσιολογική γνωστική γήρανση. Παράλληλα, μπορεί να αξιοποιηθεί για την εκτίμηση της αποτελεσματικότητας προγραμμάτων εκπαίδευσης, γνωστικής εξάσκησης και αποκατάστασης.

Στόχος της Κλίμακας

Βασικός στόχος του CIQ-20 είναι η ποσοτική αξιολόγηση των μεταβολών στις γνωστικές λειτουργίες που προκύπτουν μετά από μια οργανωμένη γνωστική παρέμβαση. Η κλίμακα επιτρέπει τη μέτρηση της αντιλαμβανόμενης βελτίωσης στη μνήμη, την προσοχή, την ικανότητα επίλυσης προβλημάτων και την ταχύτητα σκέψης, διευκολύνοντας τη σύγκριση των επιδόσεων πριν και μετά την εφαρμογή ενός προγράμματος παρέμβασης.

Το εργαλείο συμβάλλει στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας θεραπευτικών και εκπαιδευτικών παρεμβάσεων, στον σχεδιασμό εξατομικευμένων προγραμμάτων γνωστικής ενίσχυσης και στη διερεύνηση των παραγόντων που επηρεάζουν τη γνωστική απόδοση σε διαφορετικούς πληθυσμούς.

Ψυχομετρικά Χαρακτηριστικά

Το CIQ-20 αποτελείται από 20 ερωτήματα, οργανωμένα σε τέσσερις θεωρητικές υποκλίμακες: Μνήμη, Προσοχή, Επίλυση Προβλημάτων και Ταχύτητα Σκέψης, καθεμία από τις οποίες περιλαμβάνει πέντε ερωτήματα. Η συγκεκριμένη δομή επιτρέπει την ανεξάρτητη αξιολόγηση κάθε γνωστικής λειτουργίας αλλά και τη συνολική αποτίμηση της αποτελεσματικότητας της παρέμβασης.

Η αξιοπιστία του εργαλείου εξετάζεται μέσω των συντελεστών Cronbach’s α, McDonald’s ω και της αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability). Η εγκυρότητα κατασκευής μπορεί να αξιολογηθεί με Διερευνητική Παραγοντική Ανάλυση (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτική Παραγοντική Ανάλυση (Confirmatory Factor Analysis – CFA), ενώ η συγκλίνουσα εγκυρότητα διερευνάται μέσω συσχετίσεων με νευροψυχολογικές δοκιμασίες, δείκτες γνωστικής λειτουργίας και μέτρα καθημερινής λειτουργικότητας.

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία του εργαλείου, έχουν αναφερθεί υψηλή εσωτερική συνοχή (Cronbach’s α = 0,89) και πολύ καλή αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest r = 0,85).

Βαθμονόμηση

Το CIQ-20 χρησιμοποιεί πενταβάθμια κλίμακα Likert, όπου οι συμμετέχοντες αξιολογούν τον βαθμό βελτίωσης κάθε γνωστικής λειτουργίας μετά την παρέμβαση.

Οι απαντήσεις βαθμολογούνται ως εξής:

1 = Καμία βελτίωση

2 = Μικρή βελτίωση

3 = Μέτρια βελτίωση

4 = Μεγάλη βελτίωση

5 = Εξαιρετική βελτίωση

Οι επιμέρους βαθμολογίες κάθε υποκλίμακας κυμαίνονται από 5 έως 25, ενώ η συνολική βαθμολογία κυμαίνεται από 20 έως 100. Υψηλότερες βαθμολογίες αντανακλούν μεγαλύτερη αντιλαμβανόμενη βελτίωση των γνωστικών λειτουργιών μετά την εφαρμογή της παρέμβασης.

Ανάλυση Δεδομένων

Η στατιστική επεξεργασία των δεδομένων του CIQ-20 περιλαμβάνει αρχικά περιγραφικές αναλύσεις με υπολογισμό μέσων όρων, τυπικών αποκλίσεων, ασυμμετρίας και κύρτωσης για κάθε υποκλίμακα και για τη συνολική βαθμολογία.

Η αξιοπιστία του εργαλείου αξιολογείται μέσω των συντελεστών Cronbach’s α, McDonald’s ω και της αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων, ενώ η δομική εγκυρότητα διερευνάται με Διερευνητική Παραγοντική Ανάλυση (EFA) και Επιβεβαιωτική Παραγοντική Ανάλυση (CFA). Η συγκλίνουσα και διακριτή εγκυρότητα μπορούν να εξεταστούν μέσω συσχετίσεων με αντικειμενικές δοκιμασίες μνήμης, προσοχής, εκτελεστικών λειτουργιών και άλλες κλίμακες γνωστικής αξιολόγησης.

Επειδή το εργαλείο εφαρμόζεται συνήθως πριν και μετά από μια γνωστική παρέμβαση, είναι ιδιαίτερα κατάλληλο για αναλύσεις επαναλαμβανόμενων μετρήσεων, όπως paired t-test, Repeated Measures ANOVA, Linear Mixed Models, καθώς και για τον υπολογισμό του μεγέθους επίδρασης (Cohen’s d ή Hedges’ g). Επιπλέον, μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση, πολυμεταβλητές αναλύσεις και Μοντέλα Δομικών Εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM) για τη διερεύνηση των παραγόντων που επηρεάζουν την αποτελεσματικότητα των γνωστικών παρεμβάσεων.

Βιβλιογραφία

Σημείωση: Το αρχείο παραθέτει ως βιβλιογραφική βάση δημοσιεύσεις σχετικές με τις γνωστικές παρεμβάσεις και όχι την αρχική δημοσίευση ή επίσημη ψυχομετρική επικύρωση ενός ερωτηματολογίου CIQ-20. Δεν προκύπτει από το περιεχόμενο του αρχείου ότι το συγκεκριμένο εργαλείο αποτελεί διεθνώς καθιερωμένη και δημοσιευμένη κλίμακα.

Green, C., & Bavelier, D. (2003). Learning, attention, and action: The neurocognitive effects of action video game training. Neuron, 40(2), 307–319.

Tamez, E. (2012). Cognitive training interventions and the aging brain: A critical review. Psychology and Aging, 27(2), 355–363.

Zeidner, M., & Matthews, G. (2000). Affective and cognitive interventions: An overview and a framework. Learning and Individual Differences.

Παπαδόπουλος, Κ. (2021). Γνωστικές παρεμβάσεις και εκπαιδευτικές στρατηγικές. Αθήνα: Εκδόσεις Ψυχολογίας.