Ειδική Προβολική Δοκιμασία Χατήρα (Hatira’s Projective Technique – HPT)

Περιγραφή

Η Ειδική Προβολική Δοκιμασία Χατήρα (Hatira’s Projective Technique – HPT) αποτελεί ένα εξειδικευμένο προβολικό εργαλείο ψυχολογικής αξιολόγησης που αναπτύχθηκε με σκοπό τη διερεύνηση της προσωπικότητας, της συναισθηματικής κατάστασης και των μηχανισμών ψυχολογικής προσαρμογής παιδιών ηλικίας 6 έως 14 ετών που αντιμετωπίζουν σοβαρά και χρόνια νοσήματα, κυρίως κακοήθεις νεοπλασίες. Η δοκιμασία επιτρέπει την έκφραση σκέψεων, συναισθημάτων και εμπειριών που συχνά είναι δύσκολο να διατυπωθούν λεκτικά, προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες για την ψυχολογική κατάσταση του παιδιού.

Η HPT αποτελείται από δέκα εικονογραφημένες καρτέλες, οι οποίες απεικονίζουν σκηνές από το νοσοκομειακό περιβάλλον, την οικογενειακή ζωή και το σχολικό πλαίσιο. Οι εικόνες λειτουργούν ως προβολικά ερεθίσματα, ενθαρρύνοντας το παιδί να δημιουργήσει αφηγήσεις και να εκφράσει τις αντιλήψεις, τους φόβους, τις προσδοκίες και τις εμπειρίες του σχετικά με την ασθένεια και την καθημερινότητά του.

Η δοκιμασία χρησιμοποιείται κυρίως από κλινικούς ψυχολόγους, παιδοψυχολόγους, επαγγελματίες ψυχικής υγείας, ερευνητές και διεπιστημονικές ομάδες που εργάζονται με παιδιά τα οποία πάσχουν από χρόνιες ασθένειες. Αποτελεί συμπληρωματικό μέσο της κλινικής συνέντευξης και άλλων ψυχολογικών εργαλείων, προσφέροντας μια βαθύτερη κατανόηση της εσωτερικής εμπειρίας του παιδιού.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η HPT διαφοροποιείται από τα συμβατικά ψυχομετρικά εργαλεία, καθώς η αξιολόγησή της βασίζεται κυρίως σε ποιοτική ανάλυση και όχι σε αριθμητική βαθμολόγηση. Οι αφηγήσεις και τα σχέδια των παιδιών αναλύονται συστηματικά, με στόχο την αναγνώριση θεμάτων, συναισθημάτων, μηχανισμών άμυνας, στρατηγικών αντιμετώπισης και αναπαραστάσεων που σχετίζονται με τη χρόνια ασθένεια.

Η ερμηνεία εστιάζει σε τέσσερις βασικούς άξονες:

• το περιεχόμενο των αφηγήσεων και τα κυρίαρχα συναισθηματικά θέματα,
• τα μορφολογικά χαρακτηριστικά των σχεδίων, όπως η χρήση του χώρου, η οργάνωση, το μέγεθος και τα χρώματα,
• την εντύπωση σώματος και τον τρόπο με τον οποίο το παιδί αναπαριστά την ασθένεια και το σώμα του,
• την αυτοεκτίμηση, την αυτοεικόνα και τους μηχανισμούς ψυχολογικής προσαρμογής.

Παρότι η HPT αποτελεί κυρίως ποιοτικό εργαλείο, σε ερευνητικό επίπεδο είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν στατιστικές μέθοδοι για τη σύγκριση ομάδων, τη διερεύνηση διαχρονικών αλλαγών, την αξιολόγηση της συμφωνίας μεταξύ αξιολογητών (inter-rater reliability) και τη συσχέτιση των ευρημάτων με άλλα ψυχομετρικά εργαλεία που αξιολογούν το άγχος, την κατάθλιψη, την ποιότητα ζωής ή την ψυχολογική προσαρμογή.

Σκοπός

Βασικός σκοπός της Ειδικής Προβολικής Δοκιμασίας Χατήρα (HPT) είναι η εις βάθος κατανόηση της συναισθηματικής εμπειρίας και της ψυχολογικής λειτουργίας παιδιών που ζουν με σοβαρές χρόνιες ασθένειες.

Ειδικότερα, η δοκιμασία συμβάλλει:

• στη διερεύνηση των συναισθηματικών αντιδράσεων απέναντι στη χρόνια νόσο και τη νοσηλεία,
• στον εντοπισμό φόβων, ανησυχιών και μηχανισμών ψυχολογικής άμυνας,
• στην αξιολόγηση της εικόνας σώματος, της αυτοεκτίμησης και της αυτοαντίληψης,
• στην υποστήριξη της ψυχολογικής διάγνωσης και του σχεδιασμού εξατομικευμένων θεραπευτικών παρεμβάσεων,
• στη διευκόλυνση της επικοινωνίας μεταξύ παιδιού, οικογένειας και επαγγελματιών υγείας,
• στην επιστημονική έρευνα στους τομείς της παιδοψυχολογίας, της παιδοογκολογίας και της ψυχολογίας της υγείας.

Βαθμολόγηση

Η HPT δεν διαθέτει συμβατικό σύστημα αριθμητικής βαθμολόγησης. Η αξιολόγηση πραγματοποιείται μέσω οργανωμένης ποιοτικής ερμηνείας των αφηγήσεων και των σχεδίων του παιδιού, σύμφωνα με προκαθορισμένα θεωρητικά και κλινικά κριτήρια.

Η ερμηνεία βασίζεται στο περιεχόμενο των ιστοριών, στα συναισθήματα που εκφράζονται, στους συμβολισμούς, στα μορφολογικά χαρακτηριστικά των σχεδίων, στην αναπαράσταση του σώματος και στην εικόνα που διαμορφώνει το παιδί για τον εαυτό του. Η εφαρμογή και η αξιολόγηση της δοκιμασίας απαιτούν εξειδικευμένη εκπαίδευση και σημαντική κλινική εμπειρία.

Τα ευρήματα της HPT πρέπει πάντοτε να συνεκτιμώνται με το ιστορικό του παιδιού, την κλινική συνέντευξη, την παρατήρηση της συμπεριφοράς και τα αποτελέσματα άλλων ψυχολογικών εργαλείων.

Ψυχομετρικά Χαρακτηριστικά

Η ψυχομετρική αξιολόγηση της HPT διαφέρει από εκείνη των τυποποιημένων ερωτηματολογίων, καθώς βασίζεται κυρίως σε ποιοτικές διαδικασίες ερμηνείας. Η εγκυρότητα του εργαλείου τεκμηριώνεται μέσω της σύγκρισης των προβολικών ευρημάτων με την κλινική εικόνα και τη συμπεριφορά του παιδιού, καθώς και μέσω της συσχέτισής τους με άλλα έγκυρα ψυχομετρικά εργαλεία.

Η αξιοπιστία εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από την εμπειρία και την εκπαίδευση του αξιολογητή. Μελέτες έχουν αναφέρει υψηλά επίπεδα συμφωνίας μεταξύ διαφορετικών κλινικών αξιολογητών όταν εφαρμόζονται τυποποιημένα πρωτόκολλα ερμηνείας. Η συνεχής επιστημονική διερεύνηση συμβάλλει στη βελτίωση της αξιοπιστίας και της εγκυρότητας της HPT και στην ενίσχυση της χρησιμότητάς της στην παιδιατρική ψυχολογία και την ψυχοογκολογία.

Βιβλιογραφία

Ελληνική Βιβλιογραφία

Χατήρα, Κ. (1996). L’investigation psychologique à travers d’une épreuve spécifique. Αθήνα: Εκδόσεις ΑΒ.

Ξένη Βιβλιογραφία

Hatira, P. (1998). The Role of Drawing in Diagnosis and Therapy of the Child with a Chronic Disease: Hatira’s Projective Technique (HPT). Bulletin Prelude, 5, 56–62.