Δοκιμασία Θεματικής Αντίληψης

Περιγραφή

Η Thematic Apperception Test (TAT) είναι μια αφηγηματική, προβολικού τύπου μέθοδος αξιολόγησης της προσωπικότητας. Αναπτύχθηκε τη δεκαετία του 1930 από τον Henry A. Murray και τη Christiana D. Morgan και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 1935.

Η δοκιμασία αποτελείται από 31 κάρτες, οι περισσότερες από τις οποίες απεικονίζουν αμφίσημες ανθρώπινες καταστάσεις. Μία κάρτα είναι κενή και ζητά από τον εξεταζόμενο να φανταστεί τόσο μια εικόνα όσο και την αντίστοιχη ιστορία. Η ασάφεια των ερεθισμάτων επιτρέπει την παραγωγή διαφορετικών αφηγήσεων, οι οποίες ενδέχεται να αντανακλούν τον τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του, τους άλλους και τις διαπροσωπικές σχέσεις.

Το TAT δεν πρέπει να θεωρείται μέσο άμεσης «αποκάλυψης» του ασυνείδητου. Οι ιστορίες αποτελούν σύνθετα αφηγηματικά δεδομένα που επηρεάζονται από την προσωπικότητα, τη φαντασία, τη γλώσσα, το πολιτισμικό υπόβαθρο, τις γνωστικές ικανότητες και τις συνθήκες της αξιολόγησης.

Στόχος

Βασικός στόχος της δοκιμασίας είναι η διερεύνηση επαναλαμβανόμενων θεμάτων και προτύπων που εμφανίζονται στις αφηγήσεις του εξεταζομένου. Μπορούν να εξεταστούν:

• οι ανάγκες, τα κίνητρα και οι προσωπικοί στόχοι,
• οι φόβοι, οι συγκρούσεις και οι αμυντικοί μηχανισμοί,
• η αντίληψη των διαπροσωπικών σχέσεων,
• οι αναπαραστάσεις του εαυτού και των άλλων,
• η συναισθηματική ρύθμιση και η διαχείριση δυσκολιών,
• η συνοχή, η πολυπλοκότητα και η οργάνωση της σκέψης,
• οι προσδοκίες σχετικά με την εξέλιξη και την επίλυση προβλημάτων.

Η δοκιμασία μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης αξιολόγησης της προσωπικότητας, καθώς και σε έρευνες σχετικές με τα κίνητρα, τις κοινωνικές αναπαραστάσεις και την αφηγηματική λειτουργία.

Χορήγηση

Ο εξεταστής επιλέγει τις κάρτες που θεωρούνται κατάλληλες για τον σκοπό της αξιολόγησης και τα χαρακτηριστικά του εξεταζομένου. Δεν χορηγούνται υποχρεωτικά και οι 31 κάρτες. Στη σύγχρονη πρακτική χρησιμοποιείται συνήθως ένα επιλεγμένο σύνολο καρτών, ενώ η αρχική διαδικασία του Murray προέβλεπε εκτενέστερη χορήγηση.

Για κάθε κάρτα ζητείται από τον εξεταζόμενο να δημιουργήσει μια ολοκληρωμένη ιστορία που να περιλαμβάνει:

• τι οδήγησε στην απεικονιζόμενη κατάσταση,
• τι συμβαίνει τη συγκεκριμένη στιγμή,
• τι σκέφτονται και αισθάνονται οι χαρακτήρες,
• πώς αναμένεται να εξελιχθεί ή να ολοκληρωθεί η ιστορία.

Οι αφηγήσεις πρέπει να καταγράφονται όσο το δυνατόν πιο πιστά. Ο εξεταστής σημειώνει επίσης τον χρόνο απόκρισης, τις παύσεις, τις παραλείψεις και τις ανάγκες για διευκρινιστικές ερωτήσεις, χωρίς να καθοδηγεί αδικαιολόγητα το περιεχόμενο της ιστορίας.

Ανάλυση περιεχομένου

Η ανάλυση μπορεί να επικεντρωθεί στον κεντρικό ήρωα, στους στόχους και στα κίνητρά του, στις πιέσεις του περιβάλλοντος, στις συγκρούσεις, στα συναισθήματα, στις σχέσεις και στην έκβαση της αφήγησης.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα θέματα που επαναλαμβάνονται σε διαφορετικές κάρτες. Μία μεμονωμένη ιστορία δεν πρέπει να οδηγεί αυτομάτως σε συμπεράσματα σχετικά με την προσωπικότητα ή την ψυχική κατάσταση. Τα αφηγηματικά μοτίβα πρέπει να εξετάζονται σε συνδυασμό με το ιστορικό, τη συνέντευξη και τα υπόλοιπα δεδομένα της ψυχολογικής αξιολόγησης.

Συστήματα βαθμολόγησης

Το TAT δεν διαθέτει μία μοναδική, καθολικά αποδεκτή συνολική βαθμολογία. Έχουν αναπτυχθεί, ωστόσο, διάφορα δομημένα συστήματα ανάλυσης, όπως:

Σύστημα αναγκών και περιβαλλοντικών πιέσεων: Βασίζεται στη θεωρία του Murray και εξετάζει τις ανάγκες του κεντρικού χαρακτήρα και τις ευνοϊκές ή δυσμενείς επιδράσεις του περιβάλλοντος.

Social Cognition and Object Relations Scale – Global Rating Method: Αξιολογεί πλευρές της κοινωνικής νόησης, των αναπαραστάσεων των σχέσεων, της συναισθηματικής επένδυσης, της επιθετικότητας και της συνοχής του εαυτού.

Defense Mechanisms Manual: Κωδικοποιεί την παρουσία αμυντικών μηχανισμών στις ιστορίες, όπως η άρνηση, η προβολή και η ταύτιση.

Η χρήση δομημένου συστήματος, σαφούς εγχειριδίου κωδικοποίησης και ανεξάρτητων αξιολογητών μπορεί να βελτιώσει την αξιοπιστία της ερμηνείας.

Αξιοπιστία και εγκυρότητα

Η ψυχομετρική ποιότητα του TAT εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις κάρτες που επιλέγονται, τις οδηγίες χορήγησης, το χαρακτηριστικό που εξετάζεται και το σύστημα βαθμολόγησης. Οι μη δομημένες, αποκλειστικά διαισθητικές ερμηνείες παρουσιάζουν περιορισμένη δυνατότητα επαλήθευσης και ενδέχεται να επηρεάζονται από τις προσδοκίες του εξεταστή.

Όταν χρησιμοποιούνται δομημένα συστήματα, πρέπει να αξιολογείται η συμφωνία μεταξύ ανεξάρτητων βαθμολογητών με κατάλληλους δείκτες, όπως ο ενδοταξικός συντελεστής συσχέτισης. Η εγκυρότητα πρέπει να τεκμηριώνεται ξεχωριστά για κάθε επιμέρους δείκτη και πληθυσμό.

Εφαρμογές και περιορισμοί

Το TAT έχει χρησιμοποιηθεί στην κλινική ψυχολογία, στην αξιολόγηση της προσωπικότητας και στην έρευνα. Μπορεί να προσφέρει πλούσια δεδομένα για τον τρόπο οργάνωσης των εμπειριών και των σχέσεων, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιείται ως συμπληρωματική μέθοδος.

Οι κάρτες αντανακλούν σε σημαντικό βαθμό το ιστορικό και πολιτισμικό πλαίσιο της εποχής κατά την οποία δημιουργήθηκαν. Επομένως, η πολιτισμική, έμφυλη και κοινωνική καταλληλότητα των ερεθισμάτων πρέπει να εξετάζεται προσεκτικά.

Το TAT δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως αυτοτελές διαγνωστικό εργαλείο ούτε να οδηγεί μόνο του σε αποφάσεις υψηλής σημασίας. Η χορήγηση και η ερμηνεία του απαιτούν εξειδικευμένη εκπαίδευση και ένταξη των αποτελεσμάτων σε μια πολυμεθοδική ψυχολογική αξιολόγηση.

Βιβλιογραφία

Bellak, L. (1993). The Thematic Apperception Test, the Children’s Apperception Test, and the Senior Apperception Technique in clinical use (6th ed.). Allyn & Bacon.

Cramer, P. (2004). Storytelling, narrative, and the Thematic Apperception Test. Guilford Press.

Morgan, C. D., & Murray, H. A. (1935). A method for investigating fantasies: The Thematic Apperception Test. Archives of Neurology and Psychiatry, 34(2), 289–306.

Murray, H. A. (1943). Thematic Apperception Test manual. Harvard University Press.

Stein, M. B., Hilsenroth, M. J., Slavin-Mulford, J., & Pinsker-Aspen, J. H. (2011). Social Cognition and Object Relations Scale: Global rating method (SCORS-G; 4th ed.). Massachusetts General Hospital and Harvard Medical School.