Περιγραφή

Η Correct Condom Use Self-Efficacy Scale (CUSSES) αποτελεί ένα εξειδικευμένο ψυχομετρικό εργαλείο που αξιολογεί την αυτο-αποτελεσματικότητα των ατόμων ως προς τη σωστή, συνεπή και αποτελεσματική χρήση του προφυλακτικού κατά τη σεξουαλική δραστηριότητα. Η έννοια της αυτο-αποτελεσματικότητας (self-efficacy), όπως περιγράφεται από τον Bandura, αναφέρεται στην πεποίθηση ενός ατόμου ότι διαθέτει τις απαραίτητες γνώσεις, δεξιότητες και αυτοπεποίθηση για να εκτελέσει επιτυχώς μια συγκεκριμένη συμπεριφορά. Στην περίπτωση της CUSSES, η συμπεριφορά αυτή αφορά την επιλογή, τη διαπραγμάτευση και τη σωστή χρήση του προφυλακτικού.

Η κλίμακα εξετάζει διαφορετικές διαστάσεις της χρήσης προφυλακτικού, όπως η άνεση κατά την αγορά του, η σωστή εφαρμογή και αφαίρεσή του, η δυνατότητα χρήσης του ακόμη και σε καταστάσεις πίεσης ή συναισθηματικής φόρτισης, καθώς και η διαχείριση πιθανής αντίστασης από τον ή τη σύντροφο. Με τον τρόπο αυτό παρέχει μια ολοκληρωμένη εικόνα των παραγόντων που επηρεάζουν τη σεξουαλική συμπεριφορά και την υιοθέτηση ασφαλέστερων πρακτικών.

Η CUSSES χρησιμοποιείται ευρέως στην ψυχολογία της υγείας, στη δημόσια υγεία, στη σεξουαλική αγωγή και στην επιδημιολογική έρευνα, καθώς αποτελεί ένα αξιόπιστο εργαλείο για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας εκπαιδευτικών προγραμμάτων πρόληψης των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων (ΣΜΝ) και των ανεπιθύμητων κυήσεων.

Σκοπός της Κλίμακας

Βασικός σκοπός της CUSSES είναι η αξιολόγηση του βαθμού αυτοπεποίθησης ενός ατόμου ως προς τη σωστή χρήση του προφυλακτικού σε διαφορετικές συνθήκες και περιστάσεις. Η κλίμακα επιτρέπει τον εντοπισμό παραγόντων που ενδέχεται να περιορίζουν την ασφαλή σεξουαλική συμπεριφορά, όπως η αμηχανία, η έλλειψη γνώσεων, οι δυσκολίες επικοινωνίας με τον σύντροφο ή η αβεβαιότητα σχετικά με τη σωστή χρήση.

Παράλληλα, το εργαλείο χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας προγραμμάτων σεξουαλικής αγωγής, την ανάπτυξη παρεμβάσεων προαγωγής της υγείας και τη διερεύνηση των παραγόντων που επηρεάζουν τη συμμόρφωση με πρακτικές ασφαλούς σεξουαλικής συμπεριφοράς. Υψηλότερα επίπεδα αυτο-αποτελεσματικότητας έχουν συνδεθεί με συχνότερη και ορθότερη χρήση προφυλακτικών, συμβάλλοντας στη μείωση του κινδύνου μετάδοσης ΣΜΝ και ανεπιθύμητων κυήσεων.

Ανάλυση Δεδομένων

Η στατιστική επεξεργασία των δεδομένων της CUSSES πραγματοποιείται με σύγχρονες ψυχομετρικές και πολυμεταβλητές τεχνικές. Η περιγραφική στατιστική περιλαμβάνει τον υπολογισμό μέσων όρων, τυπικών αποκλίσεων, διαμέσων και ποσοστών για την αποτύπωση των επιπέδων αυτο-αποτελεσματικότητας του δείγματος.

Η αξιοπιστία της κλίμακας αξιολογείται κυρίως μέσω του δείκτη Cronbach’s α, ενώ μπορούν να χρησιμοποιηθούν επιπλέον ο δείκτης McDonald’s ω, οι διορθωμένες συσχετίσεις στοιχείου–συνολικής βαθμολογίας και η αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest).

Η δομική εγκυρότητα διερευνάται με Διερευνητική Παραγοντική Ανάλυση (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτική Παραγοντική Ανάλυση (Confirmatory Factor Analysis – CFA), ώστε να επιβεβαιωθούν οι επιμέρους διαστάσεις της αυτο-αποτελεσματικότητας στη χρήση προφυλακτικού.

Επιπλέον, εφαρμόζονται αναλύσεις συσχέτισης (Pearson ή Spearman), αναλύσεις διακύμανσης (ANOVA ή MANOVA), γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση, καθώς και μοντέλα δομικών εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM), προκειμένου να διερευνηθεί η σχέση της αυτο-αποτελεσματικότητας με μεταβλητές όπως η ηλικία, το φύλο, η σεξουαλική εμπειρία, οι γνώσεις για τα ΣΜΝ, οι στάσεις απέναντι στην αντισύλληψη, η αντίληψη κινδύνου και οι συμπεριφορές πρόληψης.

Ψυχομετρικές Ιδιότητες

Η CUSSES παρουσιάζει ιδιαίτερα ικανοποιητικές ψυχομετρικές ιδιότητες και έχει χρησιμοποιηθεί σε πολυάριθμες διεθνείς μελέτες που αφορούν τη σεξουαλική υγεία και την πρόληψη των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων. Η εσωτερική συνοχή της κλίμακας αξιολογείται μέσω του δείκτη Cronbach’s α, ενώ η σταθερότητα των αποτελεσμάτων επιβεβαιώνεται με επαναλαμβανόμενες μετρήσεις.

Η εγκυρότητα κατασκευής τεκμηριώνεται μέσω παραγοντικών αναλύσεων, ενώ η συγκλίνουσα εγκυρότητα εξετάζεται με συγκρίσεις έναντι άλλων εργαλείων που αξιολογούν τη σεξουαλική αυτο-αποτελεσματικότητα, τις στάσεις απέναντι στη χρήση προφυλακτικών, τις γνώσεις για τα ΣΜΝ και τις συμπεριφορές ασφαλούς σεξουαλικής πρακτικής.

Σε διαπολιτισμικές εφαρμογές, συνιστάται η αξιολόγηση της ισοδυναμίας μέτρησης (Measurement Invariance), ώστε να διασφαλίζεται η συγκρισιμότητα των αποτελεσμάτων μεταξύ διαφορετικών πολιτισμικών και κοινωνικών ομάδων.

Βαθμολόγηση

Οι συμμετέχοντες αξιολογούν τον βαθμό αυτοπεποίθησής τους για κάθε δήλωση χρησιμοποιώντας κλίμακα Likert, η οποία συνήθως κυμαίνεται από το 1 («Καθόλου σίγουρος/η») έως το 5 («Απόλυτα σίγουρος/η»). Οι συνολικές βαθμολογίες προκύπτουν από το άθροισμα ή τον μέσο όρο των επιμέρους απαντήσεων, με υψηλότερες τιμές να υποδηλώνουν μεγαλύτερη αυτο-αποτελεσματικότητα ως προς τη σωστή και συνεπή χρήση του προφυλακτικού. Αντίθετα, χαμηλότερες βαθμολογίες ενδέχεται να αναδεικνύουν ανάγκη για περαιτέρω εκπαίδευση, ενημέρωση ή συμβουλευτική παρέμβαση.

Εφαρμογές

Η CUSSES χρησιμοποιείται ευρέως στη δημόσια υγεία, στην ψυχολογία της υγείας, στη σεξουαλική αγωγή, στη νοσηλευτική, στην επιδημιολογία και στην ιατρική έρευνα.

Αποτελεί σημαντικό εργαλείο για την αξιολόγηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων πρόληψης των ΣΜΝ, για την εκτίμηση της αποτελεσματικότητας παρεμβάσεων προαγωγής της ασφαλούς σεξουαλικής συμπεριφοράς και για την αναγνώριση ομάδων υψηλού κινδύνου που ενδέχεται να ωφεληθούν από στοχευμένες παρεμβάσεις.

Παράλληλα, χρησιμοποιείται σε πανεπιστημιακούς πληθυσμούς, σε δομές πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, σε κέντρα συμβουλευτικής και σε ερευνητικά προγράμματα που εξετάζουν τη σχέση της αυτο-αποτελεσματικότητας με τις σεξουαλικές συμπεριφορές, την πρόληψη και την προαγωγή της σεξουαλικής υγείας.

Βιβλιογραφία

Bandura, A. (1997). Self-Efficacy: The Exercise of Control. W. H. Freeman.

Brafford, L. J., & Beck, K. H. (1991). Development and Validation of a Condom Self-Efficacy Scale for College Students. Journal of American College Health, 39(5), 219–225.

Brady, S. S., & Tschann, J. M. (2003). Dimensions of the Male Condom Use Self-Efficacy Scale. AIDS Education and Prevention, 15(5), 400–412.

Crosby, R. A., Salazar, L. F., & DiClemente, R. J. (2013). Condom Effectiveness: Where Are We Now? Sexual Health, 10(1), 10–17.

Noar, S. M., & Zimmerman, R. S. (2005). Health Behavior Theory and Cumulative Knowledge Regarding Health Behaviors: Are We Moving in the Right Direction? Health Education Research, 20(3), 275–290.