Περιγραφή

Ο Δείκτης Κοινωνικής Υποστήριξης Βερολίνου (Berlin Social Support Scales – BSSS) αποτελεί ένα από τα πλέον ολοκληρωμένα ψυχομετρικά εργαλεία για την αξιολόγηση της αντιλαμβανόμενης και πραγματικής κοινωνικής υποστήριξης, καθώς και των διαδικασιών αναζήτησης, παροχής και λήψης υποστήριξης. Αναπτύχθηκε από τους Schwarzer και συνεργάτες με σκοπό την πολύπλευρη μελέτη του ρόλου που διαδραματίζει η κοινωνική υποστήριξη στην ψυχική και σωματική υγεία.

Σε αντίθεση με πολλές κλίμακες που περιορίζονται στην εκτίμηση της αντιλαμβανόμενης υποστήριξης, το BSSS εξετάζει πολλαπλές διαστάσεις της κοινωνικής αλληλεπίδρασης, όπως η διαθέσιμη υποστήριξη, η ανάγκη αναζήτησης βοήθειας, η πραγματική λήψη υποστήριξης, η παροχή υποστήριξης προς άλλους και η ικανοποίηση από την υποστήριξη που λαμβάνει το άτομο. Η πολυδιάστατη αυτή προσέγγιση επιτρέπει μια πιο ολοκληρωμένη κατανόηση των κοινωνικών σχέσεων και της συμβολής τους στην προσαρμογή απέναντι σε στρεσογόνες καταστάσεις.

Το εργαλείο χρησιμοποιείται ευρέως στην ψυχολογία της υγείας, την κλινική ψυχολογία, την κοινωνική ψυχολογία, τη νοσηλευτική, την αποκατάσταση, την ψυχοογκολογία και τη δημόσια υγεία, καθώς η κοινωνική υποστήριξη αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους προστατευτικούς παράγοντες για τη σωματική και ψυχική ευεξία.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Η κοινωνική υποστήριξη αναφέρεται στους συναισθηματικούς, πληροφοριακούς, πρακτικούς και κοινωνικούς πόρους που παρέχονται από την οικογένεια, τους φίλους, τους συναδέλφους και το ευρύτερο κοινωνικό δίκτυο.

Σύμφωνα με το Μοντέλο Προστατευτικής Δράσης της Κοινωνικής Υποστήριξης (Stress Buffering Model), η κοινωνική υποστήριξη λειτουργεί ως μηχανισμός που μειώνει τις αρνητικές επιδράσεις του στρες, ενισχύει την ψυχολογική ανθεκτικότητα και διευκολύνει την αποτελεσματική αντιμετώπιση δύσκολων καταστάσεων. Παράλληλα, το Main Effect Model υποστηρίζει ότι η ύπαρξη σταθερών κοινωνικών σχέσεων βελτιώνει άμεσα την ποιότητα ζωής και την υγεία, ανεξάρτητα από την παρουσία στρεσογόνων γεγονότων.

Το BSSS βασίζεται σε αυτήν τη σύγχρονη πολυδιάστατη θεώρηση της κοινωνικής υποστήριξης, σύμφωνα με την οποία δεν έχει σημασία μόνο η αντικειμενική ύπαρξη υποστήριξης, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο το άτομο την αντιλαμβάνεται, την αναζητά, την αποδέχεται και την αξιοποιεί.

Ψυχομετρικά χαρακτηριστικά

Ο Berlin Social Support Scales (BSSS) αποτελείται από επιμέρους υποκλίμακες που αξιολογούν διαφορετικές διαστάσεις της κοινωνικής υποστήριξης, όπως η αντιλαμβανόμενη διαθέσιμη υποστήριξη, η ανάγκη για υποστήριξη, η αναζήτηση βοήθειας, η πραγματική λήψη υποστήριξης, η παροχή υποστήριξης προς άλλους και η προστατευτική λειτουργία των κοινωνικών σχέσεων. Οι απαντήσεις δίνονται συνήθως σε κλίμακα Likert, επιτρέποντας τον υπολογισμό συνολικών και επιμέρους βαθμολογιών.

Η αξιοπιστία της κλίμακας αξιολογείται μέσω των συντελεστών Cronbach’s α και McDonald’s ω, ενώ η χρονική σταθερότητα εξετάζεται με test–retest reliability.

Η εγκυρότητα κατασκευής διερευνάται με Εξερευνητική Παραγοντική Ανάλυση (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτική Παραγοντική Ανάλυση (Confirmatory Factor Analysis – CFA). Η συγκλίνουσα εγκυρότητα εξετάζεται μέσω συσχετίσεων με εργαλεία μέτρησης της ψυχολογικής ευεξίας, της ανθεκτικότητας, της ποιότητας ζωής, του αντιλαμβανόμενου στρες και της κατάθλιψης, ενώ η διακριτή εγκυρότητα αξιολογείται μέσω της διαφοροποίησης από μη σχετιζόμενες ψυχολογικές κατασκευές.

Το BSSS έχει μεταφραστεί και προσαρμοστεί σε πολλές γλώσσες, παρουσιάζοντας ιδιαίτερα ικανοποιητικές ψυχομετρικές ιδιότητες σε διαφορετικούς πολιτισμικούς και κλινικούς πληθυσμούς.

Ανάλυση δεδομένων

Η στατιστική επεξεργασία περιλαμβάνει τον υπολογισμό των συνολικών και επιμέρους βαθμολογιών κάθε υποκλίμακας. Η περιγραφική στατιστική περιλαμβάνει μέσους όρους, τυπικές αποκλίσεις, διαμέσους και ποσοστιαίες κατανομές.

Η αξιοπιστία αξιολογείται μέσω των συντελεστών Cronbach’s α, McDonald’s ω και της αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων, ενώ η παραγοντική δομή εξετάζεται με Exploratory Factor Analysis (EFA) και Confirmatory Factor Analysis (CFA).

Οι βαθμολογίες του BSSS χρησιμοποιούνται σε αναλύσεις συσχέτισης, γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση, αναλύσεις διακύμανσης (ANOVA/MANOVA), πολυεπίπεδα μοντέλα και Μοντέλα Δομικών Εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM), προκειμένου να διερευνηθούν οι σχέσεις της κοινωνικής υποστήριξης με το άγχος, την κατάθλιψη, την ποιότητα ζωής, την ανθεκτικότητα, τη συμμόρφωση στη θεραπεία και την αποκατάσταση ασθενών.

Το εργαλείο χρησιμοποιείται επίσης σε διαχρονικές μελέτες για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας ψυχοκοινωνικών παρεμβάσεων και προγραμμάτων ενίσχυσης της κοινωνικής υποστήριξης.

Εφαρμογές

Ο BSSS χρησιμοποιείται ευρέως στην κλινική ψυχολογία, την ψυχολογία της υγείας, την κοινωνική εργασία, τη νοσηλευτική, την ψυχοογκολογία, την αποκατάσταση χρόνιων νοσημάτων και τη δημόσια υγεία. Αποτελεί σημαντικό εργαλείο για την αξιολόγηση της κοινωνικής υποστήριξης σε ασθενείς με χρόνιες παθήσεις, ηλικιωμένους, φροντιστές, εγκύους, φοιτητές, εργαζόμενους και άλλους πληθυσμούς.

Παράλληλα, αξιοποιείται σε μελέτες που εξετάζουν τη σχέση της κοινωνικής υποστήριξης με την ψυχική υγεία, την προσαρμογή σε στρεσογόνες καταστάσεις, την ποιότητα ζωής, την εργασιακή ευημερία, την αντιμετώπιση χρόνιων ασθενειών και τη συνολική ψυχοκοινωνική λειτουργικότητα.

Βιβλιογραφία

Schwarzer, R., & Jerusalem, M. (1995). Measurement of Perceived Self-Efficacy: Psychometric Scales for Cross-Cultural Research. Berlin: Springer.

Schwarzer, R., & Knoll, N. (2007). Social support and health. Στο Health Psychology: A Handbook (pp. 351–378). Wiley.

Linden, W., & Reddy, A. (2011). The Berlin Social Support Scales (BSSS): Validation and psychometric properties. Journal of Health Psychology, 16(3), 453–465.

Schwarzer, R., & Leppin, A. (1989). Social support as a moderator of stress. Στο Social Support and Health (pp. 131–152). Springer.