Κλίμακα Εκτίμησης Κόπωσης (Fatigue Assessment Scale – FAS-10)

Περιγραφή

Η Κλίμακα Εκτίμησης Κόπωσης (Fatigue Assessment Scale – FAS-10) αποτελεί ένα σύντομο, αξιόπιστο και ευρέως χρησιμοποιούμενο εργαλείο αυτοαναφοράς για την αξιολόγηση της συνολικής κόπωσης που βιώνει ένα άτομο. Η κλίμακα αναπτύχθηκε από τους Michielsen και συν. (2003) με σκοπό να αποτυπώνει τη συνολική εμπειρία της κόπωσης, χωρίς να διαχωρίζει αυστηρά τις επιμέρους αιτίες ή τους μηχανισμούς που την προκαλούν.

Η FAS-10 αξιολογεί τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική διάσταση της κόπωσης, παρέχοντας μια ολοκληρωμένη εκτίμηση της εξάντλησης που μπορεί να επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα, την απόδοση και την ποιότητα ζωής. Αποτελείται από 10 ερωτήματα, εκ των οποίων τα πέντε αφορούν κυρίως τη σωματική εξάντληση και τα υπόλοιπα πέντε αξιολογούν την ψυχική κόπωση και τη μειωμένη ενεργητικότητα.

Η κλίμακα χρησιμοποιείται ευρέως στην κλινική πράξη και στην επιστημονική έρευνα για την αξιολόγηση της κόπωσης σε άτομα με χρόνια νοσήματα, ψυχικές διαταραχές και άλλες καταστάσεις που σχετίζονται με παρατεταμένη εξάντληση. Παράλληλα, αξιοποιείται για την παρακολούθηση της εξέλιξης της κόπωσης και την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας θεραπευτικών ή ψυχοκοινωνικών παρεμβάσεων.

Στόχος

Βασικός στόχος της Fatigue Assessment Scale (FAS-10) είναι η συνολική εκτίμηση των επιπτώσεων της χρόνιας κόπωσης και εξουθένωσης στη σωματική και ψυχική λειτουργικότητα του ατόμου.

Ειδικότερα, η κλίμακα χρησιμοποιείται για:

  • την αξιολόγηση της συνολικής έντασης της κόπωσης,
  • τη διερεύνηση της σωματικής και της ψυχικής εξάντλησης,
  • τον εντοπισμό ατόμων με κλινικά σημαντική κόπωση,
  • την παρακολούθηση της πορείας ασθενών με χρόνια νοσήματα,
  • την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας θεραπευτικών ή αποκαταστασιακών παρεμβάσεων,
  • τη διεξαγωγή ερευνητικών μελετών σχετικά με την κόπωση, την ποιότητα ζωής και τη λειτουργική κατάσταση.

Η FAS-10 προσφέρει μια συνοπτική αλλά ολοκληρωμένη εκτίμηση της κόπωσης, διευκολύνοντας τόσο την κλινική αξιολόγηση όσο και την επιστημονική διερεύνηση του φαινομένου.

Βαθμολόγηση

Η Fatigue Assessment Scale (FAS-10) αποτελείται από 10 ερωτήματα, τα οποία βαθμολογούνται σε πενταβάθμια κλίμακα Likert, όπου:

  1. Ποτέ
  2. Σπάνια
  3. Μερικές φορές
  4. Συχνά
  5. Πάντα

Τα ερωτήματα 4 και 10 βαθμολογούνται αντίστροφα πριν από τον υπολογισμό της συνολικής βαθμολογίας.

Η συνολική βαθμολογία κυμαίνεται από 10 έως 50, όπου:

  • <22: Μη κουρασμένος (χωρίς σημαντική κόπωση)
  • ≥22: Κουρασμένος
  • ≥35: Υπερβολικά εξαντλημένος

Οι υψηλότερες βαθμολογίες αντιστοιχούν σε μεγαλύτερο βαθμό κόπωσης και λειτουργικής επιβάρυνσης.

Ψυχομετρικά χαρακτηριστικά

Η Fatigue Assessment Scale (FAS-10) διαθέτει τεκμηριωμένες ψυχομετρικές ιδιότητες και χρησιμοποιείται ευρέως σε κλινικές και ερευνητικές εφαρμογές.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του αρχείου:

  • η κλίμακα παρουσιάζει ικανοποιητική εσωτερική συνοχή,
  • στην ελληνική προσαρμογή που πραγματοποιήθηκε από τους Αλικάρη και συν. (2016) σε ασθενείς με χρόνια νοσήματα, ο δείκτης Cronbach’s α ήταν 0,761, υποστηρίζοντας την αξιοπιστία της ελληνικής έκδοσης.

Η ύπαρξη ελληνικής ψυχομετρικής τεκμηρίωσης καθιστά την κλίμακα κατάλληλη για χρήση τόσο στην κλινική αξιολόγηση όσο και στην ελληνική ερευνητική πρακτική.

Εφαρμογές

Η Fatigue Assessment Scale (FAS-10) χρησιμοποιείται ευρέως σε:

  • νοσοκομεία και κλινικές,
  • πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας,
  • ψυχολογία της υγείας,
  • αποκατάσταση χρόνιων νοσημάτων,
  • πνευμονολογία και ρευματολογία,
  • ογκολογία,
  • νευρολογία,
  • αξιολόγηση της ποιότητας ζωής,
  • μελέτες χρόνιας κόπωσης,
  • επιστημονικές έρευνες σχετικά με τη λειτουργικότητα και την ψυχική υγεία.

Η σύντομη διάρκεια συμπλήρωσης, η εύκολη βαθμολόγηση και η δυνατότητα αξιολόγησης τόσο της σωματικής όσο και της ψυχικής διάστασης της κόπωσης καθιστούν την FAS-10 ιδιαίτερα χρήσιμη τόσο στην καθημερινή κλινική πρακτική όσο και σε μεγάλης κλίμακας ερευνητικά πρωτόκολλα.

Βιβλιογραφία

Αλικάρη, Β., Φραδέλος, Ε., Σαχλάς, Α., Πανουτσόπουλος, Γ., Γιατράκου, Σ., Σταθούλης, Ι., … & Μπαμπάτσικου, Φ. (2016). Αξιοπιστία και εγκυρότητα της ελληνικής εκδοχής της κλίμακας “The Fatigue Assessment Scale”. Archives of Hellenic Medicine, 33(2).

De Vries, J., Michielsen, H., Van Heck, G. L., & Drent, M. (2004). Measuring Fatigue in Sarcoidosis: The Fatigue Assessment Scale (FAS). British Journal of Health Psychology, 9(3), 279–291.

Michielsen, H. J., De Vries, J., & Van Heck, G. L. (2003). Psychometric Qualities of a Brief Self-Rated Fatigue Measure: The Fatigue Assessment Scale. Journal of Psychosomatic Research, 54(4), 345–352.