Κλίμακα Κοινωνικο-Επικοινωνιακού Στυλ [SCS-20]

Περιγραφή Κλίμακας

Η Socio-Communicative Style Scale [SCS-20], ή Κλίμακα Κοινωνικο-Επικοινωνιακού Στυλ, αποτελεί ψυχομετρικό εργαλείο που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο τα άτομα επικοινωνούν και αλληλεπιδρούν με τους άλλους.

Η κλίμακα επικεντρώνεται σε δύο βασικές διαστάσεις της επικοινωνιακής συμπεριφοράς: τη Διεκδικητικότητα (Assertiveness) και την Ανταπόκριση (Responsiveness). Οι δύο αυτές διαστάσεις αποτυπώνουν διαφορετικές αλλά συμπληρωματικές πλευρές της κοινωνικής επικοινωνίας.

Η διεκδικητικότητα αφορά κυρίως τον βαθμό στον οποίο το άτομο εκφράζει ενεργά τις απόψεις, τις ανάγκες και τις θέσεις του, ενώ η ανταπόκριση σχετίζεται περισσότερο με τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται και ανταποκρίνεται στις ανάγκες, στα συναισθήματα και στις απόψεις των άλλων.

Η παράλληλη εξέταση των δύο διαστάσεων επιτρέπει τη διαμόρφωση ενός περισσότερο ολοκληρωμένου κοινωνικο-επικοινωνιακού προφίλ και μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση της επικοινωνιακής συμπεριφοράς σε κοινωνικά και επαγγελματικά περιβάλλοντα.

Διεκδικητικότητα – Assertiveness

Η Διεκδικητικότητα (Assertiveness) αφορά την ικανότητα και την προθυμία του ατόμου να εκφράζει με σαφή και αποφασιστικό τρόπο τις απόψεις, τα συναισθήματα και τις ανάγκες του.

Η διάσταση αυτή μπορεί να περιλαμβάνει συμπεριφορές που σχετίζονται με την ανάληψη πρωτοβουλιών, την έκφραση προσωπικών θέσεων και την προθυμία του ατόμου να διατυπώνει τη διαφωνία του όταν το θεωρεί απαραίτητο.

Σύμφωνα με το αρχικό υλικό, η διεκδικητικότητα συνδέεται επίσης με την προθυμία ανάληψης ηγετικού ρόλου σε κοινωνικές ή επικοινωνιακές καταστάσεις.

Η έννοια δεν πρέπει να συγχέεται αυτομάτως με την επιθετικότητα. Στο πλαίσιο της κλίμακας, η διεκδικητικότητα αφορά πρωτίστως τον ενεργό και αποφασιστικό τρόπο έκφρασης του ατόμου μέσα στην κοινωνική αλληλεπίδραση.

Ανταπόκριση – Responsiveness

Η Ανταπόκριση (Responsiveness) αφορά την ικανότητα και την προθυμία του ατόμου να ανταποκρίνεται στις ανάγκες, στα συναισθήματα και στις απόψεις των άλλων με ευαισθησία και υποστήριξη.

Η συγκεκριμένη διάσταση περιλαμβάνει χαρακτηριστικά που σχετίζονται με την ενσυναίσθηση, την υποστηρικτική συμπεριφορά και την ευαισθησία απέναντι στις συναισθηματικές ανάγκες των άλλων.

Υψηλότερη ανταπόκριση μπορεί επομένως να αντανακλά μεγαλύτερη τάση του ατόμου να λαμβάνει υπόψη τις αντιδράσεις και τις ανάγκες των συνομιλητών του κατά τη διάρκεια της επικοινωνίας.

Η διάσταση αυτή συμπληρώνει τη διεκδικητικότητα, καθώς ένα κοινωνικο-επικοινωνιακό στυλ δεν χαρακτηρίζεται μόνο από το πόσο ενεργά εκφράζεται το άτομο αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο ανταποκρίνεται στους άλλους.

Κοινωνικο-Επικοινωνιακό Στυλ

Η έννοια του κοινωνικο-επικοινωνιακού στυλ αναφέρεται στο πρότυπο συμπεριφοράς που προκύπτει από τον συνδυασμό της διεκδικητικότητας και της ανταπόκρισης.

Οι δύο διαστάσεις είναι χρήσιμο να εξετάζονται παράλληλα και όχι ως αμοιβαία αποκλειόμενα χαρακτηριστικά.

Ένα άτομο μπορεί, για παράδειγμα, να παρουσιάζει υψηλή διεκδικητικότητα και ταυτόχρονα υψηλή ανταπόκριση, εκφράζοντας με σαφήνεια τις προσωπικές του θέσεις ενώ παράλληλα παραμένει ευαίσθητο στις ανάγκες και στα συναισθήματα των άλλων.

Αντίστοιχα, διαφορετικοί συνδυασμοί των δύο βαθμολογιών μπορούν να περιγράφουν διαφορετικά κοινωνικο-επικοινωνιακά προφίλ.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η ανάλυση της SCS-20 βασίζεται στις απαντήσεις των συμμετεχόντων σε δηλώσεις που σχετίζονται με τις δύο κύριες διαστάσεις της επικοινωνίας.

Τα στοιχεία που αφορούν τη διεκδικητικότητα εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο το άτομο εκφράζει τις απόψεις, τις ανάγκες και τα συναισθήματά του, ενώ τα στοιχεία της ανταπόκρισης επικεντρώνονται στον τρόπο με τον οποίο αντιδρά στις ανάγκες και στα συναισθήματα των άλλων.

Οι απαντήσεις μετατρέπονται σε αριθμητικές τιμές και μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον υπολογισμό ξεχωριστών βαθμολογιών για τις δύο διαστάσεις.

Η εξέταση των επιμέρους σκορ επιτρέπει την αναγνώριση διαφοροποιήσεων που ενδέχεται να μην είναι εμφανείς όταν χρησιμοποιείται αποκλειστικά μία συνολική βαθμολογία.

Κλίμακα Απαντήσεων

Σύμφωνα με το διαθέσιμο υλικό, οι απαντήσεις βαθμολογούνται μέσω κλίμακας τύπου Likert πέντε ή επτά σημείων.

Η διαβάθμιση μπορεί να εκτείνεται από 1 = «Πολύ Διαφωνώ» έως 5 ή 7 = «Πολύ Συμφωνώ».

Η χρήση της κλίμακας Likert επιτρέπει στους συμμετέχοντες να δηλώσουν διαφορετικά επίπεδα συμφωνίας με τις επιμέρους προτάσεις και διευκολύνει τη μετατροπή των απαντήσεων σε ποσοτικά δεδομένα.

Η ακριβής μορφή βαθμολόγησης πρέπει να ακολουθεί τις οδηγίες της συγκεκριμένης έκδοσης της κλίμακας που χρησιμοποιείται.

Στόχος

Κύριος στόχος της SCS-20 είναι η αξιολόγηση των κοινωνικο-επικοινωνιακών στυλ των ατόμων μέσω της συστηματικής μέτρησης της διεκδικητικότητας και της ανταπόκρισης.

Η εξέταση των δύο διαστάσεων μπορεί να βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο διαφορετικά επικοινωνιακά πρότυπα συνδέονται με τις διαπροσωπικές σχέσεις και την κοινωνική αλληλεπίδραση.

Σύμφωνα με το αρχικό υλικό, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης η σχέση των κοινωνικο-επικοινωνιακών στυλ με την εργασιακή απόδοση, γεγονός που διευρύνει τη δυνατότητα εφαρμογής της κλίμακας σε οργανωσιακά και επαγγελματικά περιβάλλοντα.

Βαθμολόγηση

Η βαθμολόγηση της SCS-20 πραγματοποιείται με βάση τις αριθμητικές τιμές που αντιστοιχούν στις απαντήσεις των συμμετεχόντων.

Σύμφωνα με το διαθέσιμο υλικό, μπορούν να υπολογιστούν ξεχωριστά σκορ για τη Διεκδικητικότητα και την Ανταπόκριση, καθώς και ένα συνολικό σκορ που αφορά το κοινωνικο-επικοινωνιακό στυλ.

Η ξεχωριστή παρουσίαση των δύο διαστάσεων παρουσιάζει ιδιαίτερη αναλυτική αξία, καθώς επιτρέπει τη δημιουργία ενός επικοινωνιακού προφίλ αντί της αποκλειστικής ταξινόμησης του ατόμου με βάση μία συνολική βαθμολογία.

Κατά την εφαρμογή της κλίμακας πρέπει να ακολουθούνται οι προβλεπόμενες οδηγίες για την κωδικοποίηση και τον υπολογισμό των επιμέρους σκορ.

Ερμηνεία Βαθμολογιών

Το αρχικό υλικό διακρίνει τις βαθμολογίες κάθε διάστασης σε χαμηλό, μέτριο και υψηλό επίπεδο.

Η χαμηλή διεκδικητικότητα υποδηλώνει χαμηλότερο επίπεδο διεκδικητικής συμπεριφοράς στις κοινωνικές και επικοινωνιακές αλληλεπιδράσεις, ενώ η υψηλή διεκδικητικότητα υποδηλώνει μεγαλύτερη σχετική παρουσία αυτής της συμπεριφοράς.

Αντίστοιχα, η χαμηλή ανταπόκριση υποδηλώνει χαμηλότερο επίπεδο ανταπόκρισης προς τους άλλους, ενώ η υψηλή ανταπόκριση αντανακλά μεγαλύτερη σχετική παρουσία συμπεριφορών ευαισθησίας και υποστήριξης.

Το διαθέσιμο υλικό δεν παρέχει συγκεκριμένα αριθμητικά cut-off scores για τη διάκριση των τριών επιπέδων. Για τον λόγο αυτό, δεν είναι σκόπιμο να δημιουργούνται αυθαίρετα αριθμητικά όρια χωρίς πρόσθετη ψυχομετρική τεκμηρίωση.

Περιγραφική Στατιστική

Η στατιστική επεξεργασία των αποτελεσμάτων μπορεί αρχικά να περιλαμβάνει περιγραφική ανάλυση των βαθμολογιών διεκδικητικότητας και ανταπόκρισης.

Η μέση τιμή και η τυπική απόκλιση μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την παρουσίαση του μέσου επιπέδου και της διασποράς κάθε διάστασης στο εξεταζόμενο δείγμα.

Ανάλογα με τα χαρακτηριστικά των δεδομένων, μπορούν επίσης να παρουσιαστούν η διάμεσος, το εύρος, οι ελάχιστες και μέγιστες βαθμολογίες.

Η παράλληλη παρουσίαση των δύο διαστάσεων διευκολύνει τη σύγκρισή τους και προσφέρει σαφέστερη εικόνα του κοινωνικο-επικοινωνιακού προφίλ του δείγματος.

Αξιοπιστία

Η ψυχομετρική χρήση της SCS-20 προϋποθέτει την εξέταση της αξιοπιστίας των βαθμολογιών στο συγκεκριμένο δείγμα.

Η εσωτερική συνέπεια μπορεί να διερευνηθεί ξεχωριστά για τη διεκδικητικότητα και την ανταπόκριση, χρησιμοποιώντας κατάλληλους δείκτες αξιοπιστίας.

Η ξεχωριστή εξέταση είναι σημαντική επειδή η κλίμακα οργανώνεται γύρω από δύο διακριτές διαστάσεις και επομένως η αξιοπιστία ενός ενιαίου συνολικού σκορ δεν πρέπει να θεωρείται αυτονόητη χωρίς σχετική ψυχομετρική τεκμηρίωση.

Εγκυρότητα και Παραγοντική Δομή

Δεδομένης της διάκρισης μεταξύ Assertiveness και Responsiveness, σε ψυχομετρικές εφαρμογές μπορεί να εξεταστεί η παραγοντική δομή της κλίμακας.

Η διερευνητική παραγοντική ανάλυση μπορεί να χρησιμοποιηθεί όταν στόχος είναι η διερεύνηση της υποκείμενης δομής των στοιχείων, ενώ η επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση μπορεί να αξιοποιηθεί για τον έλεγχο ενός προκαθορισμένου μοντέλου δύο διαστάσεων.

Η εγκυρότητα μπορεί επίσης να εξεταστεί μέσω της σχέσης των βαθμολογιών με άλλες μεταβλητές που θεωρητικά αναμένεται να συνδέονται με την επικοινωνιακή συμπεριφορά, τις διαπροσωπικές σχέσεις και την κοινωνική λειτουργία.

Οι αναλύσεις αυτές αποτελούν πιθανές ψυχομετρικές εφαρμογές και πρέπει να επιλέγονται ανάλογα με τον σκοπό και τον σχεδιασμό της εκάστοτε έρευνας.

Συσχέτιση των Δύο Διαστάσεων

Ιδιαίτερο ερευνητικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η εξέταση της σχέσης μεταξύ διεκδικητικότητας και ανταπόκρισης.

Η ανάλυση συσχέτισης μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να διερευνηθεί ο βαθμός στον οποίο οι δύο διαστάσεις σχετίζονται μεταξύ τους στο συγκεκριμένο δείγμα.

Ωστόσο, η ύπαρξη δύο διακριτών διαστάσεων σημαίνει ότι δεν πρέπει να θεωρείται εκ των προτέρων πως ένα άτομο με υψηλή διεκδικητικότητα θα εμφανίζει απαραίτητα υψηλή ή χαμηλή ανταπόκριση.

Η εμπειρική εξέταση των δύο βαθμολογιών μπορεί επομένως να προσφέρει σημαντικές πληροφορίες για τα διαφορετικά κοινωνικο-επικοινωνιακά πρότυπα που εμφανίζονται στον πληθυσμό.

Συγκρίσεις μεταξύ Ομάδων

Οι βαθμολογίες της SCS-20 μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη διερεύνηση πιθανών διαφορών μεταξύ ομάδων.

Ανάλογα με τα ερευνητικά ερωτήματα μπορούν να εξεταστούν κοινωνικά, δημογραφικά, εκπαιδευτικά ή επαγγελματικά χαρακτηριστικά των συμμετεχόντων.

Οι συγκρίσεις είναι προτιμότερο να πραγματοποιούνται ξεχωριστά για τη διεκδικητικότητα και την ανταπόκριση, καθώς οι δύο διαστάσεις ενδέχεται να παρουσιάζουν διαφορετικά πρότυπα διαφοροποίησης.

Η επιλογή της κατάλληλης στατιστικής μεθόδου εξαρτάται από τη δομή του δείγματος, τον αριθμό των ομάδων και τις προϋποθέσεις της εκάστοτε ανάλυσης.

Εφαρμογές στις Διαπροσωπικές Σχέσεις

Η SCS-20 μπορεί να αξιοποιηθεί σε έρευνες που εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο τα κοινωνικο-επικοινωνιακά χαρακτηριστικά σχετίζονται με τις διαπροσωπικές σχέσεις.

Η διεκδικητικότητα μπορεί να συνδέεται με τον τρόπο έκφρασης προσωπικών αναγκών και θέσεων, ενώ η ανταπόκριση μπορεί να σχετίζεται με την ευαισθησία απέναντι στις ανάγκες και στις αντιδράσεις των άλλων.

Η συνεξέταση των δύο διαστάσεων μπορεί επομένως να προσφέρει ένα χρήσιμο πλαίσιο για την ανάλυση διαφορετικών προτύπων διαπροσωπικής επικοινωνίας.

Εφαρμογές στο Εργασιακό Περιβάλλον

Το αρχικό υλικό αναφέρει την εργασιακή απόδοση ως έναν από τους τομείς στους οποίους μπορούν να μελετηθούν οι επιδράσεις διαφορετικών κοινωνικο-επικοινωνιακών στυλ.

Σε οργανωσιακές έρευνες μπορούν να εξεταστούν οι σχέσεις της διεκδικητικότητας και της ανταπόκρισης με μεταβλητές που αφορούν την επικοινωνία, τη συνεργασία και τη λειτουργία των εργαζομένων μέσα σε ομάδες.

Η χρήση της κλίμακας σε τέτοια πλαίσια πρέπει να έχει ερευνητικό και αξιολογικό χαρακτήρα και οι βαθμολογίες να ερμηνεύονται σε συνάρτηση με το συγκεκριμένο εργασιακό περιβάλλον.

Εφαρμογές στην Εκπαίδευση και στην Κατάρτιση

Η SCS-20 μπορεί επίσης να αξιοποιηθεί σε εκπαιδευτικές ή επιμορφωτικές έρευνες που επικεντρώνονται στις δεξιότητες επικοινωνίας.

Η παράλληλη αξιολόγηση της διεκδικητικότητας και της ανταπόκρισης μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι συμμετέχοντες εκφράζουν τις θέσεις τους και ανταποκρίνονται στους άλλους.

Σε κατάλληλα σχεδιασμένα προγράμματα, η επαναλαμβανόμενη χορήγηση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση πιθανών μεταβολών των βαθμολογιών μετά από εκπαίδευση σε επικοινωνιακές ή διαπροσωπικές δεξιότητες.

Ερμηνεία Αποτελεσμάτων

Η ερμηνεία της SCS-20 είναι προτιμότερο να βασίζεται στο συνδυαστικό προφίλ της διεκδικητικότητας και της ανταπόκρισης.

Μία υψηλή βαθμολογία σε μία διάσταση δεν πρέπει να χαρακτηρίζεται αυτομάτως ως «καλή» ή «κακή» ανεξάρτητα από το κοινωνικό πλαίσιο. Η λειτουργικότητα ενός συγκεκριμένου επικοινωνιακού στυλ μπορεί να διαφοροποιείται ανάλογα με τις απαιτήσεις της κατάστασης και το περιβάλλον μέσα στο οποίο εκδηλώνεται.

Επιπλέον, οι βαθμολογίες αποτυπώνουν συγκεκριμένες διαστάσεις της κοινωνικο-επικοινωνιακής συμπεριφοράς και δεν αποτελούν από μόνες τους συνολική αξιολόγηση της προσωπικότητας ή της κοινωνικής ικανότητας ενός ατόμου.

Για τον λόγο αυτό, τα αποτελέσματα πρέπει να ερμηνεύονται σε συνδυασμό με τον σκοπό της αξιολόγησης, τα χαρακτηριστικά του δείγματος και την ψυχομετρική τεκμηρίωση της έκδοσης που χρησιμοποιείται.

Συμπεράσματα

Η Socio-Communicative Style Scale [SCS-20] αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο για τη συστηματική αξιολόγηση του κοινωνικο-επικοινωνιακού στυλ μέσω δύο βασικών διαστάσεων: της Διεκδικητικότητας (Assertiveness) και της Ανταπόκρισης (Responsiveness).

Η πρώτη διάσταση αποτυπώνει την τάση του ατόμου να εκφράζει ενεργά και αποφασιστικά τις απόψεις, τις ανάγκες και τα συναισθήματά του, ενώ η δεύτερη επικεντρώνεται στην ευαισθησία και την υποστηρικτική ανταπόκριση προς τους άλλους.

Η συνεξέταση των δύο βαθμολογιών επιτρέπει τη δημιουργία ενός περισσότερο ολοκληρωμένου κοινωνικο-επικοινωνιακού προφίλ και μπορεί να αξιοποιηθεί στην έρευνα των διαπροσωπικών σχέσεων, της κοινωνικής αλληλεπίδρασης και της επικοινωνίας σε επαγγελματικά περιβάλλοντα.

Η επιστημονικά τεκμηριωμένη χρήση της κλίμακας απαιτεί την εφαρμογή του προβλεπόμενου συστήματος βαθμολόγησης και την κατάλληλη αξιολόγηση της αξιοπιστίας και της εγκυρότητας των βαθμολογιών στο εκάστοτε δείγμα.

Βιβλιογραφία

Richmond, V. P., & McCroskey, J. C. (1990). Reliability and separation of factors on the assertiveness-responsiveness measure. Psychological Reports, 67(2), 449–450.

Norton, R. W. (1983). Communicator Style: Theory, Applications, and Measures. Sage Publications.

Infante, D. A., & Rancer, A. S. (1982). A conceptualization and measure of argumentativeness. Journal of Personality Assessment, 46(1), 72–80.

Wheeless, L. R., & Duran, R. L. (1982). Gender differences in communication: An empirical investigation of sex roles and the socio-communicative orientation model. Communication Monographs, 49(4), 299–311.