Το California Measure of Mental Motivation (CM3-72) ή Ερωτηματολόγιο Μέτρησης της Προδιάθεσης για Κριτική Σκέψη (ΕΜΠΚΣ) αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση της διάθεσης και της εσωτερικής παρακίνησης ενός ατόμου να χρησιμοποιεί την κριτική σκέψη σε διαδικασίες μάθησης, διερεύνησης, επίλυσης προβλημάτων και λήψης αποφάσεων. Το εργαλείο αξιολογεί κατά πόσο το άτομο είναι πρόθυμο να αναζητά πληροφορίες, να εξετάζει εναλλακτικές απόψεις, να επεξεργάζεται σύνθετα ζητήματα και να προσεγγίζει τα προβλήματα με ενεργό και υπεύθυνο τρόπο.

Η ελληνική εκδοχή του CM3 αποτελεί προσαρμογή του αρχικού ερωτηματολογίου California Measure of Mental Motivation και έχει σχεδιαστεί ώστε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του ελληνικού εκπαιδευτικού περιβάλλοντος, κυρίως για μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου. Η ανάπτυξή του βασίστηκε σε διεθνή ερευνητικά δεδομένα και ψυχομετρικές προδιαγραφές, με στόχο τη διασφάλιση της εγκυρότητας και της αξιοπιστίας του.

Η κριτική σκέψη αποτελεί μία από τις σημαντικότερες γνωστικές δεξιότητες στη σύγχρονη εκπαίδευση, καθώς συνδέεται με την ικανότητα αξιολόγησης πληροφοριών, τη λογική επεξεργασία δεδομένων, τη δημιουργική σκέψη και την αποτελεσματική αντιμετώπιση σύνθετων προβλημάτων.

Το CM3-72 δεν αξιολογεί μόνο την ικανότητα σκέψης, αλλά κυρίως την προδιάθεση του ατόμου να ενεργοποιεί αυτή την ικανότητα, δηλαδή το κατά πόσο επιθυμεί και επιδιώκει να χρησιμοποιεί στρατηγικές κριτικής ανάλυσης.

Η ανάπτυξη του California Measure of Mental Motivation βασίζεται στη σύγχρονη θεωρία της κριτικής σκέψης, σύμφωνα με την οποία η αποτελεσματική σκέψη απαιτεί όχι μόνο γνωστικές ικανότητες αλλά και κατάλληλες στάσεις και κίνητρα.

Η κριτική σκέψη περιλαμβάνει διαδικασίες όπως η ανάλυση πληροφοριών, η αξιολόγηση επιχειρημάτων, η αναζήτηση τεκμηρίων, η αναγνώριση προκαταλήψεων και η λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων.

Σύμφωνα με το Delphi Report της American Philosophical Association, η κριτική σκέψη συνδέεται με χαρακτηριστικά όπως η αναζήτηση της αλήθειας, η ανοιχτότητα σε νέες ιδέες, η συστηματικότητα, η αναλυτικότητα και η αυτοπεποίθηση στη λογική κρίση.

Το CM3-72 επικεντρώνεται στη διάσταση της νοητικής παρακίνησης, δηλαδή στη διάθεση του ατόμου να εμπλακεί ενεργά σε γνωστικές διαδικασίες που απαιτούν προσπάθεια, επιμονή και αναζήτηση νέας γνώσης.

Η ανάλυση των δεδομένων του CM3-72 επιτρέπει την αξιολόγηση του βαθμού στον οποίο ένα άτομο διαθέτει θετική ή αρνητική προδιάθεση απέναντι στη χρήση της κριτικής σκέψης.

Το εργαλείο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αναγνώριση ατομικών διαφορών στη μαθησιακή παρακίνηση, στη δημιουργικότητα, στην επίλυση προβλημάτων και στη διάθεση διερεύνησης νέων πληροφοριών.

Η πιλοτική εφαρμογή της ελληνικής εκδοχής πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 350 μαθητών ηλικίας 11 έως 13 ετών, καθώς και σε 40 φοιτητές του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του ΕΚΠΑ. Στο δείγμα συμμετείχαν 166 αγόρια και 184 κορίτσια, ενώ η συλλογή δεδομένων πραγματοποιήθηκε σε διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας, όπως η Αττική, η Κρήτη, η Ρόδος, η Λακωνία και τα Ιωάννινα.

Η αξιολόγηση των ψυχομετρικών χαρακτηριστικών του CM3-72 βασίζεται στη μελέτη της εγκυρότητας και της αξιοπιστίας του εργαλείου.

Η εγκυρότητα του ερωτηματολογίου στηρίζεται στις αρχές του Delphi Report, το οποίο αποτελεί ένα διεθνώς αναγνωρισμένο πλαίσιο για τον προσδιορισμό των χαρακτηριστικών της κριτικής σκέψης.

Η εσωτερική συνέπεια της ελληνικής έκδοσης αξιολογήθηκε μέσω του δείκτη Cronbach’s α, με τιμή 0,73, η οποία υποδηλώνει ικανοποιητική αξιοπιστία για ερευνητικές εφαρμογές.

Το California Measure of Mental Motivation (CM3-72) αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο για την αξιολόγηση της κριτικής σκέψης ως μαθησιακής στάσης και γνωστικής προδιάθεσης.

Στην εκπαίδευση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αναγνώριση μαθητών που παρουσιάζουν υψηλή ή χαμηλή διάθεση συμμετοχής σε διαδικασίες διερεύνησης, ανάλυσης και επίλυσης προβλημάτων.

Τα αποτελέσματα μπορούν να βοηθήσουν τους εκπαιδευτικούς στον σχεδιασμό δραστηριοτήτων που ενισχύουν την ενεργή μάθηση, τη δημιουργικότητα, τη συνεργατική επίλυση προβλημάτων και την ανάπτυξη ανεξάρτητης σκέψης.

Παράλληλα, το εργαλείο μπορεί να αξιοποιηθεί σε ερευνητικές μελέτες που εξετάζουν τη σχέση μεταξύ κριτικής σκέψης, μαθησιακών κινήτρων, εκπαιδευτικών πρακτικών και ακαδημαϊκής ανάπτυξης.

Facione, P. A., & Facione, N. C. (1992). Test Manual: The California Critical Thinking Disposition Inventory. Millbrae, CA: Insight Assessment.

Giancarlo, C. A. F., & Facione, P. A. (1998). Test Manual: The California Measure of Mental Motivation. Millbrae, CA: Insight Assessment.

American Philosophical Association. (1990). Critical Thinking: A Statement of Expert Consensus for Purposes of Educational Assessment and Instruction – The Delphi Report. Washington, DC: ERIC.