Αξιολόγηση της Συναισθηματικής Νοημοσύνης σε Στελέχη Υπηρεσιών Υγείας με Χρήση Σταθμισμένων Ερωτηματολογίων [AEIHEUSS-RQ-63]

Περιγραφή του ερωτηματολογίου

Το Assessment of Emotional Intelligence in Healthcare Executives Using Standardized Self-Report Questionnaires (AEIHEUSS-RQ-63) αποτελεί ένα εξειδικευμένο ψυχομετρικό εργαλείο που αναπτύχθηκε για την αξιολόγηση της συναισθηματικής νοημοσύνης στελεχών διοίκησης υπηρεσιών υγείας. Η ανάπτυξή του βασίστηκε σε δύο από τα πλέον αναγνωρισμένα διεθνώς εργαλεία μέτρησης της συναισθηματικής νοημοσύνης, την Schutte Emotional Intelligence Scale (AES/SEIS) και το Trait Emotional Intelligence Questionnaire – Short Form (TEIQue-SF), συνδυάζοντας στοιχεία που αποτυπώνουν τόσο τη γνωστική όσο και τη χαρακτηριστική διάσταση της συναισθηματικής νοημοσύνης.

Το εργαλείο αποτελεί ερωτηματολόγιο αυτοαναφοράς και χρησιμοποιεί πενταβάθμια κλίμακα Likert, από 1 («Διαφωνώ απόλυτα») έως 5 («Συμφωνώ απόλυτα»). Οι δηλώσεις του διερευνούν βασικές διαστάσεις της συναισθηματικής νοημοσύνης, όπως η αναγνώριση και αντίληψη των συναισθημάτων, η έκφρασή τους, η αποτελεσματική διαχείριση των συναισθηματικών αντιδράσεων, η αξιολόγηση των συναισθημάτων των άλλων και η αξιοποίηση των συναισθημάτων στη λήψη αποφάσεων και στην ηγεσία.

Η εφαρμογή του εργαλείου απευθύνεται κυρίως σε διοικητικά στελέχη νοσοκομείων, οργανισμών υγείας και άλλων φορέων παροχής υπηρεσιών υγείας, όπου η αποτελεσματική διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού και η ανάπτυξη ηγετικών δεξιοτήτων αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για τη βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Η συναισθηματική νοημοσύνη αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ψυχολογικές κατασκευές που σχετίζονται με την αποτελεσματική ηγεσία, την επικοινωνία, τη συνεργασία και τη λήψη αποφάσεων. Σύμφωνα με τα θεωρητικά μοντέλα των Bar-On, Goleman και Petrides, περιλαμβάνει την ικανότητα κατανόησης, διαχείρισης και αξιοποίησης των συναισθημάτων τόσο του ίδιου του ατόμου όσο και των άλλων.

Στο περιβάλλον των υπηρεσιών υγείας, η συναισθηματική νοημοσύνη αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι διοικητικές αποφάσεις επηρεάζουν άμεσα επαγγελματίες υγείας, ασθενείς και οργανωσιακές διαδικασίες. Η υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη συνδέεται με αποτελεσματικότερη επικοινωνία, μειωμένες συγκρούσεις, αυξημένη εργασιακή ικανοποίηση, καλύτερη διαχείριση κρίσεων και μεγαλύτερη οργανωσιακή αποτελεσματικότητα.

Δομή και χαρακτηριστικά

Το AEIHEUSS-RQ-63 αποτελείται από 63 δηλώσεις, οργανωμένες σε επιμέρους διαστάσεις που αξιολογούν διαφορετικές πτυχές της συναισθηματικής νοημοσύνης. Οι συμμετέχοντες αξιολογούν τον βαθμό συμφωνίας τους χρησιμοποιώντας πενταβάθμια κλίμακα Likert, γεγονός που επιτρέπει τη λεπτομερή αποτύπωση των επιπέδων συναισθηματικής λειτουργικότητας.

Οι βασικοί γνωστικοί και συναισθηματικοί άξονες που αξιολογούνται περιλαμβάνουν την αντίληψη των συναισθημάτων, την κατανόηση των συναισθηματικών καταστάσεων, τη ρύθμιση των συναισθημάτων, τη χρήση των συναισθημάτων για αποτελεσματική λήψη αποφάσεων, την ενσυναίσθηση, τη διαπροσωπική επικοινωνία και την αποτελεσματική ηγετική συμπεριφορά.

Η δομή αυτή επιτρέπει την ολοκληρωμένη αξιολόγηση των χαρακτηριστικών που θεωρούνται απαραίτητα για τη διοίκηση σύγχρονων οργανισμών υγείας.

Ανάλυση και χρήση των δεδομένων

Η ανάλυση των αποτελεσμάτων βασίζεται στον υπολογισμό επιμέρους και συνολικών βαθμολογιών της συναισθηματικής νοημοσύνης. Οι βαθμολογίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη δημιουργία ατομικού προφίλ συναισθηματικών δεξιοτήτων, καθώς και για τη σύγκριση διαφορετικών επαγγελματικών ή δημογραφικών ομάδων.

Στην επιστημονική έρευνα, το εργαλείο χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση της σχέσης της συναισθηματικής νοημοσύνης με μεταβλητές όπως το φύλο, η ηλικία, το μορφωτικό επίπεδο, τα χρόνια επαγγελματικής εμπειρίας, το στυλ ηγεσίας, η εργασιακή εξουθένωση, η επαγγελματική ικανοποίηση, η οργανωσιακή δέσμευση και η αποτελεσματικότητα της διοίκησης.

Παράλληλα, μπορεί να αξιοποιηθεί για την αξιολόγηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων ανάπτυξης ηγετικών δεξιοτήτων, επιτρέποντας την εκτίμηση των αλλαγών που προκύπτουν μετά από παρεμβάσεις επαγγελματικής ανάπτυξης.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Οι αρχικές ψυχομετρικές αξιολογήσεις του εργαλείου κατέδειξαν ιδιαίτερα ικανοποιημένη αξιοπιστία. Ο δείκτης Cronbach‘s α κυμάνθηκε από 0,83 κατά την αρχική χορήγηση έως 0,88 κατά την επαναληπτική μέτρηση, υποδεικνύοντας υψηλή εσωτερική συνοχή των δηλώσεων του ερωτηματολογίου.

Η σταθερότητα των αποτελεσμάτων επιβεβαιώθηκε μέσω της διαδικασίας test–retest, ενώ οι συντελεστές ενδοταξικής συσχέτισης (Intraclass Correlation Coefficients – ICC) και οι συσχετίσεις Spearman παρουσίασαν στατιστικά σημαντικές τιμές, επιβεβαιώνοντας την αξιοπιστία επαναλαμβανόμενων μετρήσεων.

Η εγκυρότητα όψεως αξιολογήθηκε θετικά από τους συμμετέχοντες, οι οποίοι χαρακτήρισαν τις δηλώσεις σαφείς, κατανοητές και αντιπροσωπευτικές της έννοιας της συναισθηματικής νοημοσύνης. Η προκαταρκτική αυτή ψυχομετρική αξιολόγηση αποτέλεσε τη βάση για τη διαδικασία στάθμισης του εργαλείου στον ελληνικό πληθυσμό.

Σε μελλοντικές μελέτες προτείνεται η περαιτέρω τεκμηρίωση της εγκυρότητας κατασκευής μέσω Διερευνητικής και Επιβεβαιωτικής Παραγοντικής Ανάλυσης (EFA και CFA), η αξιολόγηση της αξιοπιστίας με τον δείκτη McDonald‘s ω, καθώς και η διερεύνηση της ισοδυναμίας μέτρησης (measurement invariance) μεταξύ διαφορετικών επαγγελματικών και δημογραφικών ομάδων.

Βαθμολόγηση και στατιστική αξιολόγηση

Η βαθμολόγηση πραγματοποιείται με τον υπολογισμό των επιμέρους και της συνολικής βαθμολογίας του εργαλείου. Υψηλότερες βαθμολογίες αντιστοιχούν σε υψηλότερα επίπεδα συναισθηματικής νοημοσύνης και μεγαλύτερη ικανότητα αναγνώρισης, διαχείρισης και αξιοποίησης των συναισθημάτων στην επαγγελματική πρακτική.

Η στατιστική αξιολόγηση περιλαμβάνει περιγραφική στατιστική, έλεγχο αξιοπιστίας μέσω των δεικτών Cronbach‘s α και McDonald‘s ω, αναλύσεις συσχέτισης Pearson ή Spearman, συγκρίσεις ομάδων με Student‘s t-test, ANOVA ή αντίστοιχους μη παραμετρικούς ελέγχους, καθώς και μοντέλα πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης και Structural Equation Modeling (SEM) για τη διερεύνηση σύνθετων σχέσεων μεταξύ της συναισθηματικής νοημοσύνης και άλλων οργανωσιακών ή ψυχολογικών μεταβλητών.

Εφαρμογές στην κλινική πράξη και στην έρευνα

Το AEIHEUSS-RQ-63 μπορεί να αξιοποιηθεί σε νοσοκομεία, δημόσιους και ιδιωτικούς οργανισμούς υγείας, πανεπιστημιακά ιδρύματα και ερευνητικά κέντρα για την αξιολόγηση των ηγετικών δεξιοτήτων των διοικητικών στελεχών. Αποτελεί χρήσιμο εργαλείο για την επιλογή και ανάπτυξη στελεχών, τον σχεδιασμό εκπαιδευτικών προγραμμάτων, την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας διοικητικών παρεμβάσεων και τη μελέτη της επίδρασης της συναισθηματικής νοημοσύνης στην ποιότητα των υπηρεσιών υγείας.

Παράλληλα, συμβάλλει στην κατανόηση των παραγόντων που ενισχύουν την αποτελεσματική ηγεσία, την ενσυναίσθηση, τη συνεργασία μεταξύ των επαγγελματιών υγείας και τη δημιουργία ενός υγιούς οργανωσιακού περιβάλλοντος, με τελικό στόχο τη βελτίωση της φροντίδας των ασθενών και της συνολικής λειτουργίας των υπηρεσιών υγείας.

Βιβλιογραφία

Bar-On, R. (2006). The Bar-On model of emotional-social intelligence. Psicothema, 18, 13–25.

Goleman, D. (1995). Emotional Intelligence. Bantam Books.

Petrides, K. V., & Furnham, A. (2001). Trait emotional intelligence: Psychometric investigation with reference to established trait taxonomies. European Journal of Personality, 15(6), 425–448.

Schutte, N. S., Malouff, J. M., Hall, L. E., Haggerty, D. J., Cooper, J. T., Golden, C. J., & Dornheim, L. (1998). Development and validation of a measure of emotional intelligence. Personality and Individual Differences, 25(2), 167–177.

Παπαγεωργίου, Ε. (2018). Η συναισθηματική νοημοσύνη και η ενσυναίσθηση ως επωφελή χαρακτηριστικά στον τρόπο διοίκησης των διευθυντικών στελεχών στις υπηρεσίες υγείας.

Σταματοπούλου, Μ. (2014). Πιλοτική μελέτη για τη στάθμιση της σύντομης εκδοχής του Ερωτηματολογίου Συναισθηματικής Νοημοσύνης ως χαρακτηριστικό γνώρισμα της προσωπικότητας.