Διαδικασία Επίλυσης Προβλημάτων Μέσων–Σκοπών [MEPS-10]

Περιγραφή

Η Means–Ends Problem Solving Procedure (MEPS-10) αποτελεί ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο ψυχομετρικό εργαλείο για την αξιολόγηση της γνωστικής ικανότητας επίλυσης διαπροσωπικών προβλημάτων. Σκοπός του είναι να εξετάσει κατά πόσο ένα άτομο μπορεί να εντοπίσει αποτελεσματικές στρατηγικές και να οργανώσει μια ακολουθία ενεργειών που οδηγεί από μια προβληματική κατάσταση σε ένα επιθυμητό αποτέλεσμα.

Το MEPS-10 αποτελείται από δέκα υποθετικά κοινωνικά σενάρια ή ιστορίες, στα οποία παρουσιάζονται μια αρχική κατάσταση και μια επιτυχής τελική έκβαση. Τα ενδιάμεσα βήματα που οδηγούν στην επίλυση του προβλήματος παραλείπονται και ο συμμετέχων καλείται να τα συμπληρώσει, προτείνοντας κατάλληλες στρατηγικές, αποφάσεις και συμπεριφορές που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στο επιθυμητό αποτέλεσμα.

Η διαδικασία αυτή επιτρέπει την αξιολόγηση της κοινωνικής σκέψης, της ευελιξίας στη λήψη αποφάσεων, της ικανότητας σχεδιασμού και της αποτελεσματικής διαχείρισης διαπροσωπικών συγκρούσεων. Το εργαλείο έχει χρησιμοποιηθεί στην κλινική ψυχολογία, την εκπαιδευτική ψυχολογία, την ψυχιατρική, τη γνωστική αποκατάσταση και την έρευνα της κοινωνικής προσαρμογής.

Ανάλυση Δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων του MEPS-10 βασίζεται τόσο στην ποιοτική όσο και στην ποσοτική αξιολόγηση των απαντήσεων των συμμετεχόντων σε κάθε ιστορία. Σε αντίθεση με τα περισσότερα ερωτηματολόγια τύπου Likert, η βαθμολόγηση του MEPS απαιτεί εξειδικευμένο σύστημα κωδικοποίησης, σύμφωνα με τις διαδικασίες βαθμολόγησης που έχουν περιγραφεί από τους δημιουργούς του εργαλείου.

Η αξιολόγηση περιλαμβάνει κυρίως:

• τον αριθμό των κατάλληλων στρατηγικών ή μέσων (means) που παράγονται,
• τον αριθμό των ακατάλληλων ή μη αποτελεσματικών στρατηγικών,
• τις απαντήσεις που δεν περιλαμβάνουν ουσιαστικές στρατηγικές επίλυσης προβλημάτων,
• την αναγνώριση πιθανών εμποδίων,
• τις ελλιπείς ή ανεπαρκώς αναπτυγμένες απαντήσεις.

Η στατιστική ανάλυση μπορεί να περιλαμβάνει:

• υπολογισμό συνολικής βαθμολογίας επίλυσης προβλημάτων,
• περιγραφικά στατιστικά, όπως μέσο όρο, τυπική απόκλιση και διάμεσο,
• αξιολόγηση της εσωτερικής συνέπειας με Cronbach’s alpha,
• διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση,
• συγκρίσεις μεταξύ ομάδων με t-test, ANOVA, Mann–Whitney U ή Kruskal–Wallis,
• αναλύσεις συσχέτισης με Pearson ή Spearman,
• γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση,
• μοντέλα δομικών εξισώσεων (SEM), όταν η βαθμολογία MEPS ενσωματώνεται σε περισσότερο σύνθετα ερευνητικά μοντέλα.

Η στατιστική επεξεργασία μπορεί να πραγματοποιηθεί με λογισμικά όπως IBM SPSS Statistics, R, Jamovi, JASP και Stata, καθώς και με προγράμματα δομικών εξισώσεων όπως AMOS, Mplus και LISREL.

Χρήση των Αποτελεσμάτων

Τα αποτελέσματα του MEPS-10 παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τις γνωστικές διαδικασίες που χρησιμοποιεί ένα άτομο όταν αντιμετωπίζει κοινωνικά προβλήματα και διαπροσωπικές συγκρούσεις.

Το εργαλείο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για:

• αξιολόγηση δεξιοτήτων διαπροσωπικής και κοινωνικής επίλυσης προβλημάτων,
• εκτίμηση της κοινωνικής και γνωστικής λειτουργικότητας,
• αξιολόγηση θεραπευτικών και ψυχοεκπαιδευτικών παρεμβάσεων,
• διερεύνηση της σχέσης μεταξύ κοινωνικής επίλυσης προβλημάτων και ψυχικής υγείας,
• έρευνα σχετικά με την κατάθλιψη, το άγχος, την αντικοινωνική συμπεριφορά και την κοινωνική προσαρμογή,
• αξιολόγηση προγραμμάτων γνωστικής αποκατάστασης και εκπαίδευσης κοινωνικών δεξιοτήτων.

Στόχος

Βασικός στόχος της Means–Ends Problem Solving Procedure (MEPS-10) είναι η αξιολόγηση της ικανότητας του ατόμου να δημιουργεί αποτελεσματικά σχέδια δράσης για την επίλυση διαπροσωπικών προβλημάτων.

Ειδικότερα, το εργαλείο στοχεύει:

• στην αξιολόγηση της ικανότητας ανάπτυξης βηματικών λύσεων,
• στη διερεύνηση της ευελιξίας της κοινωνικής σκέψης,
• στην εκτίμηση της αποτελεσματικότητας των στρατηγικών αντιμετώπισης και επίλυσης προβλημάτων,
• στη διερεύνηση της ικανότητας πρόβλεψης πιθανών εμποδίων,
• στην καλύτερη κατανόηση των γνωστικών μηχανισμών που σχετίζονται με την κοινωνική προσαρμογή και τη λήψη αποφάσεων.

Βαθμονόμηση και Ψυχομετρικές Ιδιότητες

Η ελληνική προσαρμογή του MEPS πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 150 φοιτητών ηλικίας 18–26 ετών από τα Πανεπιστήμια Αθηνών και Θεσσαλίας και το Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αθηνών. Η διαδικασία περιλάμβανε μετάφραση, οπισθομετάφραση και πολιτισμική προσαρμογή από ομάδα δίγλωσσων ψυχολόγων. Η παραγοντική ανάλυση ανέδειξε έναν γενικό παράγοντα, υποστηρίζοντας τη μονοδιάστατη δομή της ελληνικής έκδοσης.

Η αξιοπιστία του εργαλείου υποστηρίχθηκε από σχετικά υψηλούς δείκτες εσωτερικής συνέπειας, 0,84 και 0,82, ενώ οι συντελεστές αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων κυμάνθηκαν από 0,43 έως 0,64, ανάλογα με το χρονικό διάστημα μεταξύ των δύο μετρήσεων.

Η εγκυρότητα του MEPS έχει επίσης υποστηριχθεί από παραγοντικές αναλύσεις σε διαφορετικούς πληθυσμούς, οι οποίες υποδεικνύουν ότι οι επιμέρους ιστορίες αξιολογούν μια κοινή υποκείμενη γνωστική ικανότητα: την αποτελεσματική επίλυση διαπροσωπικών προβλημάτων.

Εφαρμογές στην Έρευνα και την Κλινική Πράξη

Το MEPS-10 έχει χρησιμοποιηθεί ευρέως σε έρευνες που εξετάζουν την κοινωνική γνωστική λειτουργία, την κατάθλιψη, τις αγχώδεις διαταραχές, την παραβατική συμπεριφορά, την ψυχική ανθεκτικότητα και τις δεξιότητες κοινωνικής προσαρμογής.

Έχει επίσης εφαρμοστεί σε κλινικές αξιολογήσεις, προγράμματα εκπαίδευσης κοινωνικών δεξιοτήτων και γνωστικο-συμπεριφορικές παρεμβάσεις, καθώς επιτρέπει τη δομημένη αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο τα άτομα δημιουργούν λύσεις για ρεαλιστικές διαπροσωπικές καταστάσεις.

Το MEPS θα πρέπει να ερμηνεύεται ως μέτρο γνωστικής ικανότητας διαπροσωπικής επίλυσης προβλημάτων και όχι ως αυτόνομο διαγνωστικό εργαλείο. Τα αποτελέσματά του είναι περισσότερο χρήσιμα όταν εξετάζονται σε συνδυασμό με άλλους ψυχολογικούς, συμπεριφορικούς και κλινικούς δείκτες.

Βιβλιογραφία

Platt, J. J., & Spivack, G. (1975a). Unidimensionality of the Means–Ends Problem-Solving (MEPS) Procedure. Journal of Clinical Psychology, 31, 15–16.

Platt, J. J., & Spivack, G. (1975b). The MEPS Procedure Manual: A Measure of Interpersonal Cognitive Problem-Solving Skill. Hahnemann University.

Platt, J. J., & Spivack, G. (1977). Measures of Interpersonal Problem-Solving for Adults and Adolescents. Hahnemann University.

Spivack, G., Platt, J. J., & Shure, M. B. (1976). The Problem-Solving Approach to Adjustment: A Guide to Research and Intervention. Jossey-Bass.

Kleftaras, G. (2000). Interpersonal problem-solving of means-ends thinking, frequency and strength of pleasant and unpleasant activities and symptoms of depression in French older adults. Physical & Occupational Therapy in Geriatrics, 17(4), 43–63.