Κλίμακα Σχημάτων Σχέσης Γονέα–Παιδιού [PCRSS-44]

Περιγραφή Κλίμακας

Η Parent-Child Relationship Schema Scale [PCRSS-44] είναι ένα ψυχομετρικό εργαλείο που αναπτύχθηκε από τους Dixson, Bermes και Fair (2014) για τη διερεύνηση των αντιλήψεων και των προσδοκιών που διαμορφώνουν τα άτομα σχετικά με τη σχέση γονέα–παιδιού.

Η κλίμακα βασίζεται στην έννοια των σχεσιακών σχημάτων (relational schemas), δηλαδή των γνωστικών αναπαραστάσεων μέσα από τις οποίες ένα άτομο αντιλαμβάνεται πώς θα πρέπει να λειτουργεί μια διαπροσωπική σχέση. Στην περίπτωση της PCRSS, εξετάζεται τόσο το τι αναμένει το άτομο από μια σχέση γονέα–παιδιού όσο και το πώς βιώνει στην πραγματικότητα τη συγκεκριμένη σχέση.

Η PCRSS προέκυψε ως περισσότερο δομημένη και εύχρηστη εξέλιξη του Model of Relationships Survey (MRS) και επιτρέπει την ποσοτική και στατιστική διερεύνηση των σχέσεων μεταξύ γονέων και παιδιών.

Στόχος

Κύριος στόχος της PCRSS-44 είναι να διερευνήσει τις προσδοκίες και τις πραγματικές εμπειρίες του ατόμου σχετικά με τη σχέση γονέα–παιδιού.

Ιδιαίτερο ερευνητικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η σύγκριση μεταξύ του τρόπου με τον οποίο το άτομο πιστεύει ότι «θα έπρεπε» να λειτουργεί η σχέση και του τρόπου με τον οποίο θεωρεί ότι αυτή λειτουργεί στην καθημερινότητά του.

Με τον τρόπο αυτό μπορούν να διερευνηθούν πιθανές αποκλίσεις μεταξύ προσδοκώμενης και βιωμένης σχέσης, οι οποίες μπορεί να σχετίζονται με την επικοινωνία, τη συναισθηματική εγγύτητα, την αλληλοϋποστήριξη και τη γενικότερη ικανοποίηση από τη σχέση.

Δομή

Η βασική μορφή της PCRSS περιλαμβάνει 44 συμπεριφορές ή χαρακτηριστικά της σχέσης γονέα–παιδιού.

Το εργαλείο οργανώνεται σε δύο παράλληλα μέρη. Στο πρώτο μέρος ο συμμετέχων αξιολογεί πόσο συχνά θεωρεί ότι συγκεκριμένες συμπεριφορές θα έπρεπε να εμφανίζονται σε μια σχέση γονέα–παιδιού. Στο δεύτερο μέρος αξιολογεί πόσο συχνά οι αντίστοιχες συμπεριφορές εμφανίζονται πραγματικά στη δική του σχέση με έναν γονέα ή κηδεμόνα.

Η αρχική παραγοντική διερεύνηση ανέδειξε πέντε βασικές διαστάσεις: κοινές δραστηριότητες (Do Together), επικοινωνία και προσοχή (Communication Attention), βοήθεια και κατανόηση συμπεριφορών και συναισθημάτων (Helping/Understanding Behaviors and Feelings), αγάπη και σεβασμός (Love/Respect) και σύγκρουση (Conflict).

Βαθμονόμηση

Οι απαντήσεις καταγράφονται σε πενταβάθμια κλίμακα Likert, από 1 έως 5, με διαβάθμιση από «Ποτέ» έως «Πάντα».

Η ίδια λογική βαθμολόγησης εφαρμόζεται τόσο στις προσδοκίες όσο και στις πραγματικές εμπειρίες. Αυτό επιτρέπει όχι μόνο την εξέταση των επιμέρους βαθμολογιών αλλά και τη διερεύνηση της απόστασης μεταξύ προσδοκίας και πραγματικότητας στη σχέση γονέα–παιδιού.

Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πρέπει να πραγματοποιείται σύμφωνα με το ερευνητικό πρωτόκολλο και τη συγκεκριμένη μορφή της κλίμακας που χρησιμοποιείται.

Αξιοπιστία

Κατά την ανάπτυξη της PCRSS εξετάστηκε η εσωτερική συνέπεια των επιμέρους διαστάσεών της. Οι αναφερόμενοι συντελεστές αξιοπιστίας για τις πέντε βασικές διαστάσεις κυμαίνονται περίπου από 0,76 έως 0,91, παρουσιάζοντας ικανοποιητική έως υψηλή εσωτερική συνέπεια.

Σε κάθε νέα ερευνητική εφαρμογή είναι σκόπιμο να επανεξετάζεται η αξιοπιστία της κλίμακας στο συγκεκριμένο δείγμα, μέσω κατάλληλων δεικτών όπως ο Cronbach’s α ή ο McDonald’s ω.

Στατιστική Ανάλυση

Τα δεδομένα της PCRSS-44 προσφέρονται για ένα ευρύ φάσμα στατιστικών αναλύσεων. Μπορούν να υπολογιστούν περιγραφικά στατιστικά στοιχεία για τις επιμέρους διαστάσεις και να εξεταστεί η εσωτερική συνέπεια των αντίστοιχων στοιχείων.

Η παραγοντική δομή μπορεί να διερευνηθεί μέσω διερευνητικής ή επιβεβαιωτικής παραγοντικής ανάλυσης, ιδιαίτερα όταν η κλίμακα εφαρμόζεται σε διαφορετικό πολιτισμικό ή ηλικιακό πληθυσμό.

Παράλληλα, μπορούν να εξεταστούν συσχετίσεις μεταξύ των διαστάσεων της PCRSS και μεταβλητών όπως η οικογενειακή επικοινωνία, η συναισθηματική εγγύτητα, η ποιότητα της σχέσης, η οικογενειακή λειτουργικότητα και η ψυχοκοινωνική προσαρμογή.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η στατιστική σύγκριση μεταξύ αναμενόμενης και πραγματικής σχέσης, καθώς επιτρέπει να προσδιοριστούν οι τομείς στους οποίους οι εμπειρίες του ατόμου συμφωνούν ή αποκλίνουν από τις προσδοκίες του.

Εφαρμογές

Η PCRSS-44 μπορεί να αξιοποιηθεί στην οικογενειακή έρευνα, την αναπτυξιακή και κοινωνική ψυχολογία, τη μελέτη της οικογενειακής επικοινωνίας και την έρευνα των διαπροσωπικών σχέσεων.

Η εφαρμογή της μπορεί να συμβάλει στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο παιδιά, έφηβοι ή νεαροί ενήλικες αντιλαμβάνονται τη σχέση τους με τους γονείς τους και του βαθμού στον οποίο οι πραγματικές οικογενειακές εμπειρίες ανταποκρίνονται στις προσδοκίες τους.

Αξία στην Έρευνα

Ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά της PCRSS-44 είναι ότι δεν περιορίζεται στην απλή αξιολόγηση του εάν μια σχέση γονέα–παιδιού χαρακτηρίζεται ως θετική ή αρνητική. Εξετάζει παράλληλα τι περιμένει το άτομο από τη σχέση και τι θεωρεί ότι συμβαίνει πραγματικά μέσα σε αυτή.

Η διάκριση αυτή προσφέρει ένα πιο ολοκληρωμένο πλαίσιο για τη μελέτη της οικογενειακής δυναμικής και επιτρέπει την ποσοτική διερεύνηση της συμφωνίας ή της απόκλισης μεταξύ των σχεσιακών προσδοκιών και των πραγματικών εμπειριών.

Βιβλιογραφία

Dixson, M., Bermes, E., & Fair, S. (2014). An Instrument to Investigate Expectations about and Experiences of the Parent-Child Relationship: The Parent-Child Relationship Schema Scale. Social Sciences, 3(1), 84–114.