Περιγραφή

Το Ερωτηματολόγιο Αντιλήψεων και Παρανοήσεων (Conceptions and Misconceptions Questionnaire – CMCQ-12) αποτελεί ένα εξειδικευμένο ερευνητικό εργαλείο που αναπτύχθηκε από τον DiClemente και τους συνεργάτες του (1986) για τη διερεύνηση των αντιλήψεων, των στάσεων και των πιθανών παρανοήσεων των παιδιών σχετικά με σοβαρά προβλήματα υγείας, τις αναπηρίες και τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Το εργαλείο επιδιώκει να καταγράψει τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά κατανοούν έννοιες που σχετίζονται με την ασθένεια, την αναπηρία και τη διαφορετικότητα, αναδεικνύοντας γνωστικές, συναισθηματικές και κοινωνικές διαστάσεις της αντίληψής τους.

Το CMCQ-12 αποτελείται από 12 ανοικτές ερωτήσεις, οι οποίες προσαρμόζονται ανάλογα με την ηλικία και τα χαρακτηριστικά των συμμετεχόντων. Η χρήση ανοικτών ερωτήσεων επιτρέπει την ελεύθερη έκφραση των σκέψεων και των εμπειριών των παιδιών, παρέχοντας ποιοτικά δεδομένα υψηλής ερμηνευτικής αξίας.

Η κλίμακα χρησιμοποιείται κυρίως στην αναπτυξιακή ψυχολογία, στην παιδιατρική ψυχολογία, στην ψυχοογκολογία, στην ειδική αγωγή και στις επιστήμες της υγείας, συμβάλλοντας στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο τα παιδιά αντιλαμβάνονται και ερμηνεύουν σοβαρές καταστάσεις υγείας.

Ανάλυση και Χρήση

Η ανάλυση του CMCQ-12 βασίζεται στη συλλογή ποιοτικών δεδομένων μέσω ανοικτών ερωτήσεων, οι οποίες διερευνούν τις αντιλήψεις, τα συναισθήματα, τις προκαταλήψεις, τις ερμηνείες και τις παρανοήσεις των παιδιών σχετικά με σοβαρές ασθένειες, αναπηρίες και άτομα με ειδικές ανάγκες. Το εργαλείο μπορεί να χορηγηθεί τόσο σε παιδιά όσο και σε ενήλικες, με κατάλληλη προσαρμογή της διατύπωσης των ερωτήσεων.

Στην ερευνητική πρακτική, εφαρμόζεται συχνά μετά από πραγματικές ή προσομοιωμένες εμπειρίες (lived experiences), εκπαιδευτικές παρεμβάσεις ή επαφή με άτομα που αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα υγείας. Τα αποτελέσματα αξιοποιούνται για τη μελέτη της κοινωνικής αντίληψης, της ενσυναίσθησης, της αποδοχής της διαφορετικότητας και της αποτελεσματικότητας εκπαιδευτικών προγραμμάτων που στοχεύουν στη μείωση των στερεοτύπων και των προκαταλήψεων.

Παράλληλα, το εργαλείο χρησιμοποιείται στην αξιολόγηση παρεμβάσεων ευαισθητοποίησης σε σχολικά περιβάλλοντα, σε προγράμματα ψυχοκοινωνικής υποστήριξης και στην έρευνα της παιδικής ψυχοογκολογίας.

Ψυχομετρικά Χαρακτηριστικά

Το CMCQ-12 αποτελεί κυρίως εργαλείο ποιοτικής αξιολόγησης και η ερμηνεία των αποτελεσμάτων βασίζεται στις αρχές των προβολικών μεθόδων και της ανάλυσης περιεχομένου (content analysis). Οι απαντήσεις ταξινομούνται σύμφωνα με αναπτυξιακά, κοινωνικά και πολιτισμικά κριτήρια, καθώς και με τα πρότυπα που προτάθηκαν από τους DiClemente και συνεργάτες.

Η αξιοπιστία του εργαλείου εξετάστηκε μέσω επαναληπτικής χορήγησης (test–retest) και υπολογισμού της εσωτερικής συνοχής με τον δείκτη Cronbach’s α, ο οποίος αναφέρθηκε ίσος με 0,55. Η τιμή αυτή υποδηλώνει ότι το εργαλείο δεν παρουσιάζει υψηλή εσωτερική συνοχή, γεγονός που είναι αναμενόμενο σε εργαλεία που βασίζονται σε ανοικτές ερωτήσεις και ποιοτικές διαδικασίες αξιολόγησης.

Σύγχρονες εφαρμογές του CMCQ-12 συνδυάζουν την ποιοτική ανάλυση με τεχνικές θεματικής ανάλυσης (Thematic Analysis), ανάλυσης περιεχομένου και, όπου είναι δυνατόν, μικτές μεθοδολογικές προσεγγίσεις (Mixed Methods), ώστε να ενισχυθεί η αξιοπιστία και η εγκυρότητα των ερευνητικών ευρημάτων.

Βαθμολόγηση

Το CMCQ-12 δεν παράγει μία ενιαία αριθμητική βαθμολογία, καθώς πρόκειται για εργαλείο ανοικτών ερωτήσεων. Οι απαντήσεις κωδικοποιούνται και κατηγοριοποιούνται σύμφωνα με προκαθορισμένα κριτήρια που βασίζονται στο αναπτυξιακό επίπεδο του παιδιού, καθώς και σε κοινωνικούς και πολιτισμικούς παράγοντες.

Η αξιολόγηση πραγματοποιείται μέσω συστηματικής ανάλυσης περιεχομένου, κατά την οποία εντοπίζονται επαναλαμβανόμενα θέματα, αντιλήψεις, παρανοήσεις και πρότυπα σκέψης. Σε ερευνητικά πρωτόκολλα συνιστάται η χρήση περισσότερων του ενός αξιολογητών και ο υπολογισμός δεικτών συμφωνίας μεταξύ κριτών (inter-rater reliability), ώστε να ενισχύεται η αξιοπιστία της διαδικασίας κωδικοποίησης.

Εφαρμογές

Το CMCQ-12 χρησιμοποιείται στην παιδιατρική ψυχολογία, στην ψυχοογκολογία, στην αναπτυξιακή ψυχολογία, στην ειδική αγωγή, στην εκπαίδευση και στις επιστήμες της υγείας. Αποτελεί ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο για τη διερεύνηση των αντιλήψεων των παιδιών σχετικά με σοβαρές ασθένειες, χρόνιες παθήσεις, αναπηρίες και κοινωνικά ευάλωτες ομάδες.

Επιπλέον, εφαρμόζεται στην αξιολόγηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων ευαισθητοποίησης, στην ανάπτυξη παρεμβάσεων που προάγουν την αποδοχή της διαφορετικότητας και στη μελέτη των γνωστικών και συναισθηματικών μηχανισμών που επηρεάζουν τη διαμόρφωση στάσεων απέναντι στην ασθένεια και την αναπηρία.

Βιβλιογραφία

DiClemente, R. J., et al. (1986). Conceptions and Misconceptions Questionnaire. (Original development of the instrument).

Fuller, C., Huang, H., & Thienprayoon, R. (2022). Managing pain and discomfort in children with cancer. Current Oncology Reports, 24, 1–13.

Hatira, D. P., & Liossi, C. (1998). The common conception of the child and the adolescent about pediatric cancer. Psycho-Oncology, 7(3), 189.

Braun, V., & Clarke, V. (2022). Thematic Analysis: A Practical Guide. Sage Publications.

Krippendorff, K. (2018). Content Analysis: An Introduction to Its Methodology (4th ed.). Sage Publications.

Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2018). Designing and Conducting Mixed Methods Research (3rd ed.). Sage Publications.