Eating Disorder Examination Questionnaire (EDE-Q 4.0)

Ερωτηματολόγιο Εξέτασης των Διαταραχών Διατροφής (4η Έκδοση)

Περιγραφή

Το Eating Disorder Examination Questionnaire (EDE-Q 4.0) αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα και επιστημονικά τεκμηριωμένα εργαλεία αυτοαναφοράς για την αξιολόγηση της ψυχοπαθολογίας των διατροφικών διαταραχών. Αναπτύχθηκε από τους Fairburn και Beglin ως έκδοση αυτοσυμπλήρωσης της ημιδομημένης κλινικής συνέντευξης Eating Disorder Examination (EDE) των Fairburn και Cooper, η οποία θεωρείται διεθνώς το πρότυπο αναφοράς (gold standard) για τη διάγνωση και την αξιολόγηση των διατροφικών διαταραχών.

Η έκδοση EDE-Q 4.0 αποτελείται από 36 βασικά ερωτήματα αυτοαναφοράς, τα οποία διερευνούν τις διατροφικές στάσεις, τις δυσλειτουργικές συμπεριφορές και τα χαρακτηριστικά συμπτώματα που εκδηλώθηκαν κατά τις τελευταίες 28 ημέρες (4 εβδομάδες). Σε ορισμένες μεταφρασμένες ή ερευνητικές εκδόσεις μπορεί να περιλαμβάνονται επιπλέον δημογραφικές ή βοηθητικές ερωτήσεις, χωρίς όμως να αποτελούν μέρος της αρχικής κλίμακας.

Το ερωτηματολόγιο χρησιμοποιείται ευρέως στην κλινική ψυχολογία, την ψυχιατρική, την κλινική διαιτολογία και την έρευνα για την έγκαιρη ανίχνευση συμπτωμάτων διατροφικών διαταραχών, την αξιολόγηση της σοβαρότητάς τους και την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας των θεραπευτικών παρεμβάσεων.

Τι αξιολογεί

Το EDE-Q 4.0 αξιολογεί τις γνωστικές, συναισθηματικές και συμπεριφορικές διαστάσεις των διατροφικών διαταραχών.

Συγκεκριμένα εξετάζει:

  • επεισόδια υπερφαγίας (binge eating),
  • πρόκληση εμέτου,
  • χρήση καθαρτικών ή άλλων αντισταθμιστικών μεθόδων,
  • περιοριστική δίαιτα και αποφυγή τροφής,
  • υπερβολική άσκηση με σκοπό τον έλεγχο του βάρους,
  • υπερβολική ενασχόληση με το φαγητό,
  • ανησυχία για το σωματικό βάρος,
  • δυσαρέσκεια για το σχήμα του σώματος,
  • επίδραση της εικόνας σώματος στην αυτοεκτίμηση,
  • συνολική σοβαρότητα της διατροφικής ψυχοπαθολογίας.

Η αξιολόγηση καλύπτει τόσο τις εξωτερικές συμπεριφορές όσο και τις εσωτερικές γνωστικές διεργασίες που χαρακτηρίζουν τις διατροφικές διαταραχές.

Δομή της κλίμακας

Το EDE-Q 4.0 περιλαμβάνει τέσσερις βασικές υποκλίμακες:

  • Restraint (Περιορισμός της πρόσληψης τροφής)
  • Eating Concern (Ανησυχία για τη διατροφή)
  • Shape Concern (Ανησυχία για το σχήμα του σώματος)
  • Weight Concern (Ανησυχία για το σωματικό βάρος)

Παράλληλα, το εργαλείο καταγράφει:

  • τη συχνότητα επεισοδίων υπερφαγίας,
  • την πρόκληση εμέτου,
  • τη χρήση καθαρτικών,
  • την υπερβολική σωματική άσκηση,
  • άλλες αντισταθμιστικές συμπεριφορές ελέγχου του βάρους.

Η συμπλήρωση του ερωτηματολογίου απαιτεί περίπου 10–15 λεπτά.

Βαθμολόγηση

Οι περισσότερες ερωτήσεις βαθμολογούνται σε επταβάθμια κλίμακα Likert (0–6), όπου οι συμμετέχοντες δηλώνουν τη συχνότητα ή την ένταση συγκεκριμένων σκέψεων και συμπεριφορών κατά τις τελευταίες τέσσερις εβδομάδες.

Οι ερωτήσεις που αφορούν συγκεκριμένες συμπεριφορές (π.χ. επεισόδια υπερφαγίας ή πρόκληση εμέτου) βαθμολογούνται με βάση τη συχνότητα εμφάνισής τους κατά το ίδιο χρονικό διάστημα.

Για κάθε υποκλίμακα υπολογίζεται ο μέσος όρος των αντίστοιχων ερωτήσεων, ενώ μπορεί να εξαχθεί και συνολικός δείκτης διατροφικής ψυχοπαθολογίας.

Οι υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν σοβαρότερη διαταραγμένη διατροφική συμπεριφορά και μεγαλύτερο κίνδυνο παρουσίας διατροφικής διαταραχής.

Ερμηνεία αποτελεσμάτων

Το EDE-Q 4.0 επιτρέπει την αξιολόγηση:

  • της σοβαρότητας των διατροφικών συμπτωμάτων,
  • της έντασης της ανησυχίας για το βάρος και την εικόνα σώματος,
  • της συχνότητας επεισοδίων υπερφαγίας,
  • της παρουσίας αντισταθμιστικών συμπεριφορών,
  • του βαθμού περιορισμού της πρόσληψης τροφής,
  • της συνολικής διατροφικής ψυχοπαθολογίας.

Υψηλές βαθμολογίες στις επιμέρους υποκλίμακες υποδηλώνουν αυξημένη πιθανότητα ύπαρξης κλινικά σημαντικών διατροφικών διαταραχών και αποτελούν ένδειξη για περαιτέρω εξειδικευμένη κλινική αξιολόγηση.

Ανάλυση δεδομένων

Τα δεδομένα του EDE-Q 4.0 μπορούν να αναλυθούν χρησιμοποιώντας σύγχρονες στατιστικές μεθόδους, όπως:

  • περιγραφική στατιστική (μέσος όρος, διάμεσος, τυπική απόκλιση, ποσοστά),
  • αξιολόγηση αξιοπιστίας με Cronbach’s α,
  • αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability),
  • διερευνητική παραγοντική ανάλυση (Exploratory Factor Analysis – EFA),
  • επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση (Confirmatory Factor Analysis – CFA),
  • συγκρίσεις ομάδων με t-test, ANOVA, MANOVA ή μη παραμετρικούς ελέγχους,
  • αναλύσεις συσχέτισης (Pearson ή Spearman),
  • πολλαπλή γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση,
  • ανάλυση ROC για την αξιολόγηση της διαγνωστικής ακρίβειας,
  • μοντέλα δομικών εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM),
  • ανάλυση διαμεσολάβησης (mediation) και τροποποίησης (moderation) όταν χρησιμοποιείται σε σύνθετα ερευνητικά πρωτόκολλα.

Το εργαλείο χρησιμοποιείται συχνά σε συνδυασμό με κλίμακες αξιολόγησης της εικόνας σώματος, της αυτοεκτίμησης, της κατάθλιψης, του άγχους, της ποιότητας ζωής και της ψυχολογικής ευεξίας.

Ψυχομετρικά χαρακτηριστικά

Το EDE-Q 4.0 θεωρείται ένα από τα πλέον αξιόπιστα εργαλεία αξιολόγησης της ψυχοπαθολογίας των διατροφικών διαταραχών. Πλήθος διεθνών μελετών έχει επιβεβαιώσει την υψηλή εσωτερική συνοχή, την πολύ καλή αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων και την ισχυρή συγκλίνουσα εγκυρότητα σε σύγκριση με την κλινική συνέντευξη Eating Disorder Examination (EDE).

Οι περισσότερες μελέτες αναφέρουν τιμές Cronbach’s α από 0,78 έως 0,96, γεγονός που υποδηλώνει υψηλή αξιοπιστία τόσο της συνολικής κλίμακας όσο και των επιμέρους υποκλιμάκων.

Η ελληνική προσαρμογή πραγματοποιήθηκε με τις διαδικασίες forward translation και back-translation. Η ισοδυναμία της ελληνικής και της αγγλικής έκδοσης αξιολογήθηκε σε δείγμα 22 δίγλωσσων Ελληνίδων, παρουσιάζοντας πολύ υψηλή συμφωνία (r = 0,923, p < 0,01), γεγονός που επιβεβαιώνει την εγκυρότητα της ελληνικής έκδοσης.

Εφαρμογές

Το EDE-Q 4.0 χρησιμοποιείται σε:

  • Κλινική Ψυχολογία
  • Ψυχιατρική
  • Διατροφικές Διαταραχές
  • Κλινική Διαιτολογία
  • Ψυχολογία της Υγείας
  • Μονάδες αντιμετώπισης διατροφικών διαταραχών
  • Νοσοκομεία και κέντρα ψυχικής υγείας
  • Προγράμματα πρόληψης σε σχολεία και πανεπιστήμια
  • Πανεπιστημιακή και κλινική έρευνα
  • Επιδημιολογικές μελέτες
  • Κλινικές δοκιμές ψυχοθεραπευτικών ή φαρμακευτικών παρεμβάσεων
  • Παρακολούθηση της θεραπευτικής πορείας των ασθενών

Πλεονεκτήματα

Το EDE-Q 4.0 παρουσιάζει σημαντικά πλεονεκτήματα:

  • αποτελεί το συχνότερα χρησιμοποιούμενο εργαλείο αυτοαναφοράς για τις διατροφικές διαταραχές,
  • βασίζεται στην κλινική συνέντευξη EDE, η οποία αποτελεί διεθνές πρότυπο αξιολόγησης,
  • αξιολογεί τόσο τις συμπεριφορές όσο και τις γνωστικές διαστάσεις της διατροφικής ψυχοπαθολογίας,
  • διαθέτει υψηλή αξιοπιστία και εγκυρότητα,
  • είναι σύντομο και εύκολο στη χορήγηση,
  • μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο στην κλινική πράξη όσο και στην έρευνα,
  • επιτρέπει την παρακολούθηση της θεραπευτικής εξέλιξης μέσω επαναλαμβανόμενων μετρήσεων.

Περιορισμοί

Το EDE-Q 4.0 αποτελεί εργαλείο αυτοαναφοράς και, συνεπώς, οι απαντήσεις ενδέχεται να επηρεάζονται από σφάλματα ανάκλησης, κοινωνικά επιθυμητές αποκρίσεις ή την απροθυμία των συμμετεχόντων να αναφέρουν ευαίσθητες συμπεριφορές. Παρότι παρουσιάζει υψηλή συμφωνία με την κλινική συνέντευξη Eating Disorder Examination (EDE), δεν μπορεί να την αντικαταστήσει πλήρως. Η τελική διάγνωση πρέπει πάντοτε να βασίζεται σε ολοκληρωμένη κλινική αξιολόγηση από εξειδικευμένο επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Βιβλιογραφία

Binford, R. B., Le Grange, D., & Jellar, C. C. (2005). Eating Disorders Examination versus Eating Disorders Examination-Questionnaire in adolescents with full and partial-syndrome bulimia nervosa and anorexia nervosa. International Journal of Eating Disorders, 37, 44–49.

Fairburn, C. G., & Beglin, S. J. (1994). Assessment of eating disorders: Interview or self-report questionnaire? International Journal of Eating Disorders, 16, 363–370.

Fairburn, C. G., & Cooper, Z. (1993). The Eating Disorder Examination. In C. G. Fairburn & G. T. Wilson (Eds.), Binge Eating: Nature, Assessment and Treatment (pp. 317–359). Guilford Press.

Luce, K. H., & Crowther, J. H. (1999). The reliability of the Eating Disorder Examination Questionnaire (EDE-Q). International Journal of Eating Disorders, 25, 349–351.

Mond, J. M., Hay, P. J., Rodgers, B., Owen, C., & Beaumont, P. J. V. (2004). Validity of the Eating Disorder Examination Questionnaire (EDE-Q) in screening for eating disorders in community samples. Behaviour Research and Therapy, 42, 551–567.