Κλίμακα Εστίασης Ελέγχου του Rotter [LCS-29]

Περιγραφή

Η Κλίμακα Εστίασης Ελέγχου του Rotter (Rotter Locus of Control Scale – LCS-29) αποτελεί ένα από τα πλέον αναγνωρισμένα και ευρέως χρησιμοποιούμενα ψυχομετρικά εργαλεία για την αξιολόγηση της έννοιας της εστίασης ελέγχου (locus of control). Αναπτύχθηκε από τον Julian B. Rotter στο πλαίσιο της Θεωρίας Κοινωνικής Μάθησης (Social Learning Theory) και αποτυπώνει τον βαθμό στον οποίο τα άτομα θεωρούν ότι τα γεγονότα της ζωής τους εξαρτώνται από τις προσωπικές τους ενέργειες ή από εξωτερικούς παράγοντες, όπως η τύχη, η μοίρα ή η επιρροή άλλων ανθρώπων.

Η κλίμακα αποτελείται από 29 ζεύγη διπολικών δηλώσεων αναγκαστικής επιλογής, από τα οποία τα 23 συμμετέχουν στη βαθμολόγηση, ενώ τα υπόλοιπα 6 λειτουργούν ως ερωτήματα ελέγχου (filler items) και δεν συνυπολογίζονται στη συνολική βαθμολογία. Ο εξεταζόμενος επιλέγει σε κάθε ζεύγος τη δήλωση που εκφράζει περισσότερο τις προσωπικές του πεποιθήσεις. Τα άτομα με εσωτερική εστίαση ελέγχου θεωρούν ότι οι επιτυχίες και οι αποτυχίες τους αποτελούν κυρίως συνέπεια των προσωπικών τους ενεργειών, ενώ τα άτομα με εξωτερική εστίαση ελέγχου αποδίδουν τα γεγονότα της ζωής τους σε εξωτερικές δυνάμεις που δεν μπορούν να ελέγξουν.

Στόχος

Βασικός στόχος της LCS-29 είναι η αξιολόγηση του βαθμού στον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται ότι έχουν προσωπικό έλεγχο πάνω στα γεγονότα της ζωής τους. Η κλίμακα χρησιμοποιείται ευρέως στην ψυχολογία της προσωπικότητας, στην κλινική ψυχολογία, στην ψυχολογία της υγείας, στην εκπαιδευτική ψυχολογία και στην οργανωσιακή έρευνα, καθώς η εστίαση ελέγχου έχει συσχετιστεί με την αυτοαποτελεσματικότητα, τα κίνητρα επίτευξης, τη λήψη αποφάσεων, τη διαχείριση του στρες, την ψυχική υγεία, την επαγγελματική απόδοση και την ποιότητα ζωής.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων βασίζεται στον αριθμό των απαντήσεων που αντιστοιχούν στην εξωτερική εστίαση ελέγχου. Μετά την εφαρμογή του συστήματος βαθμολόγησης του Rotter, υπολογίζεται η συνολική βαθμολογία, η οποία χρησιμοποιείται για την ταξινόμηση των συμμετεχόντων ως ατόμων με κυρίαρχη εσωτερική ή εξωτερική εστίαση ελέγχου. Οι υψηλότερες βαθμολογίες αντανακλούν μεγαλύτερη τάση απόδοσης των γεγονότων σε εξωτερικούς παράγοντες, ενώ οι χαμηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν ισχυρότερη πεποίθηση προσωπικού ελέγχου.

Η στατιστική επεξεργασία μπορεί να περιλαμβάνει περιγραφικά στατιστικά, υπολογισμό μέσου όρου και τυπικής απόκλισης, έλεγχο αξιοπιστίας μέσω του συντελεστή Cronbach’s α, διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση (EFA και CFA), αναλύσεις συσχέτισης (Pearson ή Spearman), συγκρίσεις μεταξύ ομάδων (Student’s t-test, ANOVA ή μη παραμετρικές δοκιμασίες), καθώς και μοντέλα γραμμικής ή λογιστικής παλινδρόμησης για τη διερεύνηση της σχέσης της εστίασης ελέγχου με μεταβλητές όπως η προσωπικότητα, η ψυχική υγεία, η ακαδημαϊκή και επαγγελματική επίδοση, οι συμπεριφορές υγείας και η ποιότητα ζωής.

Ψυχομετρικές Ιδιότητες

Η LCS-29 παρουσιάζει ικανοποιητική διακριτή εγκυρότητα και εγκυρότητα κατασκευής. Οι παραγοντικές αναλύσεις έχουν αναδείξει την ύπαρξη ενός γενικού παράγοντα εστίασης ελέγχου, ενώ ορθογώνιες περιστροφές με τη μέθοδο Varimax έχουν προσδιορίσει τέσσερις επιμέρους διαστάσεις της εξωτερικής εστίασης ελέγχου: την αντίληψη ότι ο κόσμος είναι δύσκολος, ότι είναι άδικος, ότι κυριαρχείται από την τύχη και ότι χαρακτηρίζεται από πολιτική απάθεια.

Η αξιοπιστία εσωτερικής συνέπειας της κλίμακας κυμαίνεται από 0,69 έως 0,79, γεγονός που υποδηλώνει ικανοποιητική συνοχή των ερωτήσεων. Η αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest) κυμαίνεται από 0,49 έως 0,83, ενώ η αξιοπιστία ως προς την ηλικία έχει αναφερθεί ίση με 0,65, υποστηρίζοντας τη σταθερότητα της μέτρησης σε διαφορετικά χρονικά σημεία και ηλικιακές ομάδες.

Βαθμονόμηση

Η βαθμολόγηση της LCS-29 πραγματοποιείται σύμφωνα με το πρωτότυπο σύστημα του Rotter. Από τα 29 ζεύγη δηλώσεων, μόνο οι 23 συμμετέχουν στον υπολογισμό της συνολικής βαθμολογίας, ενώ οι υπόλοιπες έξι αποτελούν ουδέτερα στοιχεία και δεν βαθμολογούνται. Υπολογίζεται ο συνολικός αριθμός των απαντήσεων που αντιστοιχούν στην εξωτερική εστίαση ελέγχου και, μετά την κατάλληλη ανακωδικοποίηση όπου απαιτείται, οι συμμετέχοντες ταξινομούνται ως άτομα με κυρίαρχη εσωτερική, ουδέτερη ή εξωτερική εστίαση ελέγχου. Σύμφωνα με την ελληνική προσαρμογή, άτομα με περισσότερες από οκτώ απαντήσεις εξωτερικής εστίασης ταξινομούνται ως έχοντα εξωτερική εστίαση ελέγχου, ενώ βαθμολογίες έξι έως επτά αντιστοιχούν σε ουδέτερη εστίαση.

Βιβλιογραφία

Rotter, J. B. (1966). Generalized expectancies for internal versus external control of reinforcement. Psychological Monographs: General and Applied, 80(1), 1–28.

Lefcourt, H. M. (1982). Locus of Control: Current Trends in Theory and Research (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.

Λουμάκου, Μ. (1989). Στάσεις γονέων φαινυλκετονουρικών παιδιών και η συμβολή τους στα θεραπευτικά αποτελέσματα. Διδακτορική διατριβή, Πανεπιστήμιο Αθηνών.