Μέτρο Καταστασιακού Άγχους Επικοινωνίας [SCAM-20]

Περιγραφή Κλίμακας

Το Situational Communication Apprehension Measure [SCAM-20], ή Μέτρο Καταστασιακού Άγχους Επικοινωνίας, αποτελεί ψυχομετρικό εργαλείο που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση του άγχους και της ανησυχίας που βιώνει ένα άτομο όταν καλείται να επικοινωνήσει σε συγκεκριμένες κοινωνικές ή διαπροσωπικές καταστάσεις.

Σε αντίθεση με εργαλεία που προσεγγίζουν το άγχος επικοινωνίας ως ένα γενικό και σχετικά σταθερό χαρακτηριστικό του ατόμου, το SCAM επικεντρώνεται στην καταστασιακή διάσταση της επικοινωνιακής ανησυχίας. Εξετάζει, δηλαδή, κατά πόσο το επίπεδο άγχους διαφοροποιείται ανάλογα με το συγκεκριμένο πλαίσιο στο οποίο πραγματοποιείται η επικοινωνία.

Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει τη δημιουργία μιας περισσότερο διαφοροποιημένης εικόνας της επικοινωνιακής εμπειρίας του ατόμου, καθώς κάποιος μπορεί να αισθάνεται σχετικά άνετα σε μία διαπροσωπική συζήτηση αλλά να βιώνει σημαντικά υψηλότερο άγχος όταν καλείται να μιλήσει δημόσια ή να συμμετάσχει σε μία επαγγελματική συνάντηση.

Θεωρητικό Πλαίσιο

Η επικοινωνιακή ανησυχία (communication apprehension) αφορά το άγχος ή τον φόβο που συνδέεται με πραγματικές ή αναμενόμενες καταστάσεις επικοινωνίας.

Η ένταση αυτής της εμπειρίας δεν είναι απαραίτητα ίδια σε όλα τα επικοινωνιακά περιβάλλοντα. Το κοινωνικό πλαίσιο, ο αριθμός των παρευρισκομένων, η εξοικείωση με τους συνομιλητές και οι απαιτήσεις της συγκεκριμένης περίστασης μπορούν να διαφοροποιούν σημαντικά την υποκειμενική εμπειρία του ατόμου.

Το SCAM επικεντρώνεται ακριβώς σε αυτή την καταστασιακή διάσταση, επιτρέποντας την αξιολόγηση της επικοινωνιακής ανησυχίας σε συγκεκριμένα σενάρια και όχι αποκλειστικά μέσω ενός γενικού χαρακτηρισμού του ατόμου.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η ανάλυση των απαντήσεων στο SCAM-20 βασίζεται σε δηλώσεις που σχετίζονται με συγκεκριμένες επικοινωνιακές καταστάσεις.

Σύμφωνα με το αρχικό υλικό, οι απαντήσεις βαθμολογούνται συνήθως μέσω πενταβάθμιας κλίμακας τύπου Likert, από 1 = Πολύ Διαφωνώ έως 5 = Πολύ Συμφωνώ.

Με αυτόν τον τρόπο, η υποκειμενική εμπειρία του συμμετέχοντα μετατρέπεται σε ποσοτικά δεδομένα, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την εκτίμηση του βαθμού επικοινωνιακού άγχους.

Η ανάλυση μπορεί να πραγματοποιείται τόσο σε επίπεδο συγκεκριμένων επικοινωνιακών καταστάσεων όσο και συνολικότερα, ανάλογα με τον σκοπό της εφαρμογής και τις προβλεπόμενες οδηγίες βαθμολόγησης.

Επικοινωνιακές Καταστάσεις

Το SCAM-20 μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την εξέταση της επικοινωνιακής ανησυχίας σε διαφορετικές περιστάσεις.

Στο αρχικό υλικό αναφέρονται ενδεικτικά η δημόσια ομιλία, οι επαγγελματικές συναντήσεις, οι κοινωνικές εκδηλώσεις, οι διαπροσωπικές συζητήσεις και οι ομαδικές δραστηριότητες.

Η διαφοροποίηση μεταξύ αυτών των καταστάσεων είναι ιδιαίτερα χρήσιμη, καθώς το άγχος επικοινωνίας μπορεί να μην εκδηλώνεται με την ίδια ένταση σε κάθε πλαίσιο.

Για παράδειγμα, ένα άτομο μπορεί να παρουσιάζει μεγαλύτερη επικοινωνιακή ανησυχία όταν βρίσκεται στο επίκεντρο της προσοχής μιας ομάδας, ενώ να αισθάνεται περισσότερο άνετα σε μία συζήτηση με ένα μόνο άτομο.

Στόχος

Βασικός στόχος του Situational Communication Apprehension Measure [SCAM-20] είναι η λεπτομερέστερη αξιολόγηση του άγχους επικοινωνίας που βιώνει ένα άτομο σε διαφορετικές επικοινωνιακές περιστάσεις.

Η χρήση του μπορεί να συμβάλει στην αναγνώριση των συγκεκριμένων καταστάσεων στις οποίες εμφανίζεται εντονότερη επικοινωνιακή ανησυχία.

Η πληροφορία αυτή επιτρέπει στους ερευνητές και στους επαγγελματίες να κατανοήσουν καλύτερα τον καταστασιακό χαρακτήρα του επικοινωνιακού άγχους και να εντοπίσουν τις περιστάσεις στις οποίες ένα άτομο ενδέχεται να αντιμετωπίζει μεγαλύτερες δυσκολίες.

Βαθμολόγηση

Σύμφωνα με το αρχικό υλικό, η βαθμολόγηση πραγματοποιείται μέσω πενταβάθμιας κλίμακας Likert 1–5.

Οι επιμέρους απαντήσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον υπολογισμό βαθμολογιών που αφορούν συγκεκριμένες επικοινωνιακές καταστάσεις, καθώς και για τη διαμόρφωση ενός συνολικότερου δείκτη επικοινωνιακού άγχους.

Η εξέταση των επιμέρους καταστάσεων παρουσιάζει ιδιαίτερη σημασία, καθώς επιτρέπει να αναγνωριστεί εάν το άγχος επικεντρώνεται σε συγκεκριμένα περιβάλλοντα ή εμφανίζεται περισσότερο γενικευμένα σε διαφορετικές μορφές επικοινωνίας.

Ερμηνεία της Βαθμολογίας

Το αρχικό υλικό διακρίνει τις βαθμολογίες σε επίπεδα χαμηλού, μέτριου και υψηλού άγχους επικοινωνίας.

Χαμηλότερες βαθμολογίες αντιστοιχούν σε μικρότερη επικοινωνιακή ανησυχία, ενώ υψηλότερες βαθμολογίες μπορούν να υποδηλώνουν εντονότερο άγχος στις εξεταζόμενες επικοινωνιακές καταστάσεις, σύμφωνα με την κατεύθυνση βαθμολόγησης της χρησιμοποιούμενης έκδοσης.

Ωστόσο, για την ταξινόμηση μιας βαθμολογίας σε συγκεκριμένο επίπεδο απαιτούνται τεκμηριωμένα αριθμητικά όρια αναφοράς. Εφόσον αυτά δεν παρέχονται στο διαθέσιμο υλικό, δεν είναι σκόπιμο να δημιουργούνται αυθαίρετα cut-off scores.

Στατιστική Ανάλυση

Σε ερευνητικές εφαρμογές, τα δεδομένα του SCAM-20 μπορούν αρχικά να αναλυθούν μέσω περιγραφικής στατιστικής.

Η μέση τιμή, η τυπική απόκλιση, η διάμεσος και το εύρος μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την περιγραφή της κατανομής των βαθμολογιών.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σύγκριση των επιπέδων άγχους μεταξύ διαφορετικών επικοινωνιακών καταστάσεων. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να διερευνηθεί εάν ο ίδιος συμμετέχων ή μία ομάδα συμμετεχόντων παρουσιάζει σημαντικά διαφορετικό επίπεδο επικοινωνιακής ανησυχίας ανάλογα με το πλαίσιο.

Παράλληλα, η συνολική βαθμολογία μπορεί να εξεταστεί σε σχέση με άλλες ψυχολογικές, κοινωνικές ή δημογραφικές μεταβλητές, ανάλογα με τα ερευνητικά ερωτήματα.

Αξιοπιστία και Εγκυρότητα

Σε κάθε ψυχομετρική εφαρμογή είναι σημαντικό να εξετάζεται η αξιοπιστία των βαθμολογιών που προκύπτουν από το SCAM-20 στο συγκεκριμένο δείγμα.

Η εσωτερική συνέπεια μπορεί να διερευνηθεί μέσω κατάλληλων ψυχομετρικών δεικτών, ενώ η εγκυρότητα μπορεί να εξεταστεί μέσω της σχέσης του SCAM-20 με άλλες μεταβλητές που θεωρητικά αναμένεται να συνδέονται με το άγχος επικοινωνίας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η εξέταση της δομής του εργαλείου όταν χρησιμοποιείται σε διαφορετικό γλωσσικό, κοινωνικό ή πολιτισμικό περιβάλλον.

Εφαρμογές

Το SCAM-20 μπορεί να αξιοποιηθεί σε έρευνες που αφορούν την επικοινωνία, το κοινωνικό άγχος, τη δημόσια ομιλία και τις διαπροσωπικές αλληλεπιδράσεις.

Σε εκπαιδευτικά περιβάλλοντα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση της επικοινωνιακής ανησυχίας σε καταστάσεις όπως οι προφορικές παρουσιάσεις και η συμμετοχή σε ομαδικές δραστηριότητες.

Σε επαγγελματικά πλαίσια μπορεί να εξεταστεί η εμπειρία άγχους κατά τη διάρκεια συναντήσεων, παρουσιάσεων ή άλλων καταστάσεων που απαιτούν ενεργή επικοινωνιακή συμμετοχή.

Η καταστασιακή προσέγγιση του εργαλείου επιτρέπει επίσης τον εντοπισμό συγκεκριμένων πλαισίων στα οποία θα μπορούσαν να επικεντρωθούν κατάλληλες στρατηγικές ενίσχυσης των επικοινωνιακών δεξιοτήτων.

Ερμηνεία Αποτελεσμάτων

Ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά του SCAM-20 είναι ότι η βαθμολογία πρέπει να ερμηνεύεται σε σχέση με τη συγκεκριμένη επικοινωνιακή κατάσταση.

Ένα υψηλό επίπεδο άγχους σε μία περίσταση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το άτομο παρουσιάζει αντίστοιχα υψηλή επικοινωνιακή ανησυχία σε κάθε κοινωνική αλληλεπίδραση.

Για τον λόγο αυτό, η εξέταση του προφίλ των βαθμολογιών μεταξύ διαφορετικών καταστάσεων μπορεί να είναι περισσότερο πληροφοριακή από την αποκλειστική χρήση ενός συνολικού σκορ.

Τα αποτελέσματα είναι επίσης σκόπιμο να αντιμετωπίζονται ως ψυχομετρικοί δείκτες επικοινωνιακής ανησυχίας και όχι ως αυτοτελής κλινική διάγνωση.

Συμπεράσματα

Το Situational Communication Apprehension Measure [SCAM-20] αποτελεί ένα εργαλείο για την ποσοτική διερεύνηση του καταστασιακού άγχους επικοινωνίας.

Η βασική του αξία βρίσκεται στη δυνατότητα διαφοροποίησης της επικοινωνιακής ανησυχίας ανάλογα με το πλαίσιο στο οποίο πραγματοποιείται η επικοινωνία.

Η εξέταση καταστάσεων όπως η δημόσια ομιλία, οι επαγγελματικές συναντήσεις, οι κοινωνικές εκδηλώσεις, οι διαπροσωπικές συζητήσεις και οι ομαδικές δραστηριότητες μπορεί να προσφέρει ένα αναλυτικότερο προφίλ της επικοινωνιακής εμπειρίας του ατόμου.

Η αξιοποίηση των επιμέρους και συνολικών βαθμολογιών μπορεί επομένως να συμβάλει τόσο στην ερευνητική μελέτη της επικοινωνιακής ανησυχίας όσο και στην καλύτερη κατανόηση των συγκεκριμένων περιστάσεων στις οποίες αυτή εκδηλώνεται εντονότερα.

Βιβλιογραφία

McCroskey, J. C. (1970). Measures of communication-bound anxiety. Speech Monographs, 37(4), 269–277.

Richmond, V. P., & McCroskey, J. C. (1989). Communication: Apprehension, Avoidance, and Effectiveness. Gorsuch Scarisbrick.

McCroskey, J. C., & Beatty, M. J. (1984). Communication apprehension and accumulated communication state anxiety experiences: A research note. Communication Monographs, 51(1), 79–84.

Daly, J. A., & McCroskey, J. C. (1984). Avoiding Communication: Shyness, Reticence, and Communication Apprehension. Sage Publications.