Συνδυασμένη μέτρηση αποτελεσμάτων για την επικοινωνία κινδύνου και την αποτελεσματικότητα λήψης αποφάσεων θεραπείας [COMRCTDME-20]

Περιγραφή

Η Combined Outcome Measure for Risk Communication and Treatment Decision Making Effectiveness (COMRADE) αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο αξιολόγησης που έχει σχεδιαστεί για τη μέτρηση της αποτελεσματικότητας της επικοινωνίας κινδύνου μεταξύ επαγγελματιών υγείας και ασθενών, καθώς και της ποιότητας της διαδικασίας λήψης θεραπευτικών αποφάσεων.

Το εργαλείο επικεντρώνεται στη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο οι ασθενείς αντιλαμβάνονται την ενημέρωση που λαμβάνουν σχετικά με τις θεραπευτικές επιλογές, τους πιθανούς κινδύνους και τα αναμενόμενα οφέλη. Παράλληλα, αξιολογεί τον βαθμό συμμετοχής των ασθενών στις αποφάσεις που αφορούν την υγεία τους.

Η COMRADE αναπτύχθηκε στο πλαίσιο της σύγχρονης προσέγγισης της κοινής λήψης αποφάσεων (shared decision-making), όπου ο ασθενής δεν αποτελεί παθητικό αποδέκτη ιατρικών οδηγιών, αλλά ενεργό συμμετέχοντα στη θεραπευτική διαδικασία.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Η επικοινωνία μεταξύ επαγγελματιών υγείας και ασθενών αποτελεί βασικό παράγοντα για την ποιότητα της παρεχόμενης φροντίδας. Η αποτελεσματική ενημέρωση σχετικά με τους κινδύνους και τα οφέλη των θεραπευτικών επιλογών επιτρέπει στους ασθενείς να κατανοούν καλύτερα τις διαθέσιμες εναλλακτικές και να συμμετέχουν ουσιαστικά στις αποφάσεις.

Η COMRADE βασίζεται στην αντίληψη ότι η ποιότητα μιας ιατρικής συνάντησης δεν αξιολογείται μόνο από το κλινικό αποτέλεσμα, αλλά και από την ποιότητα της επικοινωνίας, την κατανόηση των πληροφοριών και τον σεβασμό στις προσωπικές αξίες και προτιμήσεις του ασθενούς.

Δομή και χαρακτηριστικά

Η COMRADE αποτελείται από δύο βασικές διαστάσεις αξιολόγησης:

• Επικοινωνία Κινδύνου (Communication of Risk)

Η διάσταση αυτή αξιολογεί την ικανότητα του επαγγελματία υγείας να παρουσιάζει με σαφήνεια και κατανοητό τρόπο τις πληροφορίες σχετικά με τους πιθανούς κινδύνους και τα οφέλη των θεραπευτικών επιλογών.

Εξετάζει κατά πόσο οι ασθενείς θεωρούν ότι:

έλαβαν επαρκείς πληροφορίες, κατανόησαν τα δεδομένα που τους παρουσιάστηκαν και είχαν τη δυνατότητα να αξιολογήσουν τις διαθέσιμες επιλογές.

• Λήψη Αποφάσεων (Decision Making)

Η διάσταση αυτή αξιολογεί τον βαθμό συμμετοχής του ασθενούς στη διαδικασία επιλογής θεραπείας.

Εξετάζει κατά πόσο οι ασθενείς αισθάνονται ότι:

συμμετείχαν επαρκώς στις αποφάσεις, οι απόψεις τους λήφθηκαν υπόψη και οι προσωπικές τους ανάγκες και προτιμήσεις ενσωματώθηκαν στη θεραπευτική διαδικασία.

Ανάλυση και χρήση των δεδομένων

Η ανάλυση των αποτελεσμάτων της COMRADE επικεντρώνεται στην αξιολόγηση της ποιότητας της επικοινωνίας μεταξύ ασθενούς και επαγγελματία υγείας, καθώς και στην αποτελεσματικότητα της διαδικασίας λήψης αποφάσεων.

Οι συμμετέχοντες αξιολογούν την εμπειρία τους μέσω ερωτήσεων που βασίζονται σε κλίμακες Likert, παρέχοντας πληροφορίες σχετικά με το κατά πόσο θεωρούν ότι επιτεύχθηκαν οι στόχοι της ενημέρωσης και της συμμετοχής στη θεραπευτική απόφαση.

Τα δεδομένα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για:

την αξιολόγηση της ποιότητας των ιατρικών επικοινωνιών, τη βελτίωση των πρακτικών ενημέρωσης ασθενών, την εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας και τη διερεύνηση της σχέσης μεταξύ επικοινωνίας, εμπιστοσύνης και ικανοποίησης από τη φροντίδα.

Η στατιστική ανάλυση μπορεί να περιλαμβάνει περιγραφική στατιστική, συγκρίσεις μεταξύ ομάδων ασθενών, συσχετίσεις με δείκτες ικανοποίησης και αξιολόγηση παραγόντων που επηρεάζουν την αντίληψη της αποτελεσματικής επικοινωνίας.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Η αξιολόγηση των ψυχομετρικών χαρακτηριστικών της COMRADE περιλαμβάνει τον έλεγχο της αξιοπιστίας και της εγκυρότητας των δύο βασικών διαστάσεων της κλίμακας.

Η εσωτερική συνέπεια των επιμέρους ενοτήτων μπορεί να αξιολογηθεί μέσω του δείκτη Cronbach’s α, ώστε να εξεταστεί η συνοχή των ερωτήσεων που αξιολογούν την επικοινωνία κινδύνου και τη λήψη αποφάσεων.

Στις σύγχρονες ψυχομετρικές εφαρμογές μπορεί να χρησιμοποιηθεί επιπλέον ο δείκτης McDonald’s ω για συμπληρωματική αξιολόγηση της αξιοπιστίας.

Η δομική εγκυρότητα μπορεί να εξεταστεί μέσω:

Διερευνητικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Exploratory Factor Analysis – EFA) για τη διερεύνηση της εσωτερικής δομής του εργαλείου.

Επιβεβαιωτικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Confirmatory Factor Analysis – CFA) για την επιβεβαίωση της διπαραγοντικής δομής της κλίμακας.

Η εγκυρότητα κριτηρίου μπορεί να αξιολογηθεί μέσω συσχετίσεων με μεταβλητές όπως η ικανοποίηση ασθενών, η εμπιστοσύνη προς τους επαγγελματίες υγείας, η συμμόρφωση στη θεραπεία και η αντιλαμβανόμενη ποιότητα φροντίδας.

Βαθμολόγηση και στατιστική αξιολόγηση

Η βαθμονόμηση της COMRADE πραγματοποιείται μέσω κλιμάκων Likert, συνήθως 5 ή 7 σημείων, όπου υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν αποτελεσματικότερη επικοινωνία κινδύνου και καλύτερη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

Μια ενδεικτική μορφή βαθμολόγησης είναι:

1 = Διαφωνώ απόλυτα
2 = Διαφωνώ
3 = Ούτε συμφωνώ ούτε διαφωνώ
4 = Συμφωνώ
5 = Συμφωνώ απόλυτα

Οι συνολικές βαθμολογίες υπολογίζονται με την άθροιση των επιμέρους απαντήσεων για κάθε διάσταση.

Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν ότι οι ασθενείς θεωρούν πως έλαβαν σαφή ενημέρωση, συμμετείχαν ενεργά στη λήψη αποφάσεων και είχαν καλύτερη εμπειρία θεραπευτικής επικοινωνίας.

Η στατιστική αξιολόγηση μπορεί να περιλαμβάνει:

περιγραφική στατιστική, έλεγχο αξιοπιστίας Cronbach’s α, ανάλυση παραγόντων, συσχετίσεις Pearson ή Spearman, t-test, ANOVA και μοντέλα παλινδρόμησης.

Εφαρμογές στην κλινική έρευνα και πρακτική

Η Combined Outcome Measure for Risk Communication and Treatment Decision Making Effectiveness (COMRADE) αποτελεί σημαντικό εργαλείο για την αξιολόγηση της ποιότητας της επικοινωνίας στην υγειονομική περίθαλψη.

Στην κλινική πρακτική μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη βελτίωση του τρόπου με τον οποίο οι επαγγελματίες υγείας ενημερώνουν τους ασθενείς και λαμβάνουν από κοινού θεραπευτικές αποφάσεις.

Στην έρευνα μπορεί να αξιοποιηθεί για την αξιολόγηση παρεμβάσεων που στοχεύουν στη βελτίωση της επικοινωνίας, στην ενίσχυση της συμμετοχής των ασθενών και στην αύξηση της ποιότητας της φροντίδας.

Η χρήση της COMRADE συμβάλλει στη μετάβαση από το παραδοσιακό μοντέλο μονόδρομης ιατρικής ενημέρωσης σε ένα μοντέλο συνεργατικής σχέσης μεταξύ ασθενούς και επαγγελματία υγείας.

Βιβλιογραφία

Edwards, A., Elwyn, G., Hood, K., & Rollnick, S. (2000). The development of COMRADE—a patient-based outcome measure to evaluate the effectiveness of risk communication and treatment decision making in consultations. Patient Education and Counseling, 50(3), 311–322.

Elwyn, G., Edwards, A., & Kinnersley, P. (1999). Shared decision-making in primary care: The neglected second half of the consultation. British Journal of General Practice, 49(443), 477–482.