Κλίμακα Αξιολόγησης Ποιότητας Στενής Φιλίας για Παιδιά (Friendship Qualities Scale – FQS-36)

Περιγραφή

Η Κλίμακα Αξιολόγησης Ποιότητας Στενής Φιλίας για Παιδιά (Friendship Qualities Scale – FQS-36) αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα ψυχομετρικά εργαλεία για την αξιολόγηση της ποιότητας των φιλικών σχέσεων κατά την προεφηβική και πρώιμη εφηβική ηλικία. Αναπτύχθηκε από τους Bukowski, Hoza και Boivin (1994) με σκοπό τη συστηματική διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο τα παιδιά αντιλαμβάνονται και βιώνουν τη σχέση με τον καλύτερό τους φίλο.

Η κλίμακα εξετάζει τόσο τις θετικές όσο και τις αρνητικές διαστάσεις της φιλίας, παρέχοντας μια ολοκληρωμένη εικόνα της διαπροσωπικής σχέσης. Η ποιότητα της φιλίας θεωρείται σημαντικός δείκτης της κοινωνικοσυναισθηματικής ανάπτυξης των παιδιών, καθώς συνδέεται με την ψυχική ανθεκτικότητα, την αυτοεκτίμηση, τη σχολική προσαρμογή, την κοινωνική επάρκεια και τη συνολική ψυχοκοινωνική ευημερία.

Η FQS-36 αποτελείται από 36 προτάσεις αυτοαναφοράς, οργανωμένες σε πέντε βασικές διαστάσεις της φιλίας:

• Συντροφικότητα (Companionship): αξιολογεί τον βαθμό κοινών δραστηριοτήτων και του χρόνου που περνούν μαζί οι φίλοι.
• Αρωγή (Help): εξετάζει την αμοιβαία υποστήριξη, τη συνεργασία και τη συναισθηματική ή πρακτική βοήθεια μεταξύ των φίλων.
• Σύγκρουση (Conflict): αποτυπώνει τη συχνότητα διαφωνιών, συγκρούσεων, εκνευρισμού ή επιθετικών συμπεριφορών.
• Ασφάλεια (Security): αξιολογεί το αίσθημα εμπιστοσύνης, σταθερότητας και συναισθηματικής ασφάλειας μέσα στη φιλική σχέση.
• Οικειότητα (Closeness): μετρά τον βαθμό προσωπικής αποκάλυψης, εμπιστευτικότητας και συναισθηματικής εγγύτητας.

Η συμπλήρωση της κλίμακας είναι σύντομη και εύκολη, ενώ μπορεί να πραγματοποιηθεί είτε ατομικά είτε ομαδικά. Σε μικρότερες ηλικίες είναι δυνατόν να χορηγηθεί με προφορική καθοδήγηση, χωρίς να επηρεάζεται η εγκυρότητα των αποτελεσμάτων.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η ανάλυση των αποτελεσμάτων πραγματοποιείται τόσο σε επίπεδο επιμέρους υποκλιμάκων όσο και συνολικά, επιτρέποντας την αναλυτική διερεύνηση των διαφορετικών χαρακτηριστικών της φιλικής σχέσης.

Η FQS χρησιμοποιείται εκτενώς σε μελέτες αναπτυξιακής, σχολικής και κοινωνικής ψυχολογίας, καθώς και στην εκπαιδευτική έρευνα, για τη διερεύνηση της σχέσης της ποιότητας της φιλίας με μεταβλητές όπως:

• η αυτοεκτίμηση,
• η ψυχική υγεία,
• η κοινωνική προσαρμογή,
• οι κοινωνικές δεξιότητες,
• η σχολική επίδοση,
• ο σχολικός εκφοβισμός,
• η μοναξιά,
• η συναισθηματική ευημερία και
• η ποιότητα ζωής των παιδιών και των εφήβων.

Στην ψυχομετρική αξιολόγηση εφαρμόζονται συνήθως δείκτες αξιοπιστίας (Cronbach’s α), διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση (EFA/CFA), καθώς και έλεγχοι συγκλίνουσας και διακριτής εγκυρότητας μέσω συσχετίσεων με άλλες κλίμακες κοινωνικής λειτουργικότητας και διαπροσωπικών σχέσεων.

Σκοπός

Βασικός σκοπός της Friendship Qualities Scale (FQS-36) είναι η αντικειμενική αξιολόγηση της ποιότητας των στενών φιλικών σχέσεων κατά την παιδική και πρώιμη εφηβική ηλικία.

Το εργαλείο επιτρέπει την αναγνώριση των στοιχείων που ενισχύουν ή δυσχεραίνουν τις διαπροσωπικές σχέσεις των παιδιών, συμβάλλοντας στον σχεδιασμό παρεμβάσεων που προάγουν την κοινωνική ένταξη, τη συναισθηματική ανάπτυξη και τη θετική σχολική προσαρμογή. Παράλληλα, χρησιμοποιείται ευρέως σε ερευνητικά πρωτόκολλα που εξετάζουν την επίδραση των φιλικών σχέσεων στην ψυχική υγεία και στην κοινωνική ανάπτυξη.

Βαθμολόγηση

Οι συμμετέχοντες απαντούν για τον καλύτερό τους φίλο χρησιμοποιώντας πενταβάθμια κλίμακα τύπου Likert, από 0 («Δεν ισχύει καθόλου») έως 4 («Ισχύει πάρα πολύ»).

Οι βαθμολογίες υπολογίζονται ξεχωριστά για κάθε υποκλίμακα μέσω του αθροίσματος των αντίστοιχων ερωτήσεων. Οι υψηλότερες βαθμολογίες στις διαστάσεις της συντροφικότητας, της αρωγής, της ασφάλειας και της οικειότητας υποδηλώνουν υψηλότερη ποιότητα φιλίας. Αντίθετα, υψηλότερες βαθμολογίες στην υποκλίμακα της σύγκρουσης υποδηλώνουν μεγαλύτερη παρουσία αρνητικών στοιχείων στη σχέση.

Η κλίμακα μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο για συγκρίσεις μεταξύ διαφορετικών ομάδων όσο και για την αξιολόγηση μεταβολών μετά από εκπαιδευτικές ή ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις.

Ψυχομετρικά Χαρακτηριστικά

Η ελληνική προσαρμογή της FQS παρουσιάζει ιδιαίτερα ικανοποιημένες ψυχομετρικές ιδιότητες. Η παραγοντική ανάλυση επιβεβαίωσε τη θεωρητική δομή των πέντε διαστάσεων της κλίμακας, ενώ η συγκλίνουσα εγκυρότητα τεκμηριώθηκε μέσω σημαντικών συσχετίσεων με άλλα διεθνώς αναγνωρισμένα εργαλεία αξιολόγησης της ποιότητας των φιλικών σχέσεων, όπως το εργαλείο των Parker και Asher (1993).

Οι δείκτες εσωτερικής συνέπειας (Cronbach’s α) στο ελληνικό δείγμα ήταν:

• Συντροφικότητα: α = 0,72
• Σύγκρουση: α = 0,77
• Αρωγή: α = 0,78
• Ασφάλεια: α = 0,63
• Οικειότητα: α = 0,71

Οι τιμές αυτές θεωρούνται ικανοποιητικές για εργαλείο κοινωνικοψυχολογικής αξιολόγησης παιδιών και είναι συμβατές με τα αποτελέσματα της αρχικής ανάπτυξης της κλίμακας, επιβεβαιώνοντας την αξιοπιστία και τη σταθερότητα των επιμέρους διαστάσεων.

Βιβλιογραφία

Bukowski, W. M., Hoza, B., & Boivin, M. (1994). Measuring Friendship Quality during Pre and Early Adolescence: The Development and Psychometric Properties of the Friendship Qualities Scale. Journal of Social and Personal Relationships, 11, 471–484.

Parker, J. G., & Asher, S. R. (1993). Friendship and friendship quality in middle childhood: Links with peer group acceptance and feelings of loneliness and social dissatisfaction. Developmental Psychology, 29(4), 611–621.